<![CDATA[Euskara Kultur Elkargoa]]> http://www.euskarakultur.org/images/favicon.jpg <![CDATA[«Euskararen Txioketa» 2013-05-20.]]> «Euskararen Txioketa» izenarekin bataiatu dugun euskararen albistegia duzu erabili.com webgunean 2013-05-20an eta Twitter harreman sarean @PatxiSaez-ek euskarari buruz argitaratu dituen berri guztiekin.

Hona hemen atzoko egunez 2013-05-20an Twitter harreman saretik jasotako «Euskararen Txioketa» (albistearen muinera joateko, albistearen barneko lotura urdinean sakatu):


2013ko maiatzaren 20an

09-Patxi Baztarrika: «Elkarlana areagotu egin beharko dugu baliabideei etekin handiagoak ateratzeko».

08-Oskar Elizburu: «Transmisioa gure esku».

07-Jabier Zabaleta: «Euskara mainstream».

06-Euskararen erabilera okerrak argitzen ditu «Hizkuntza akatsak» blog-ak.

05-Burmuin elebidunaren mapa.

04-Espainiako lege-testuak euskaraz ere aurki daitezke www.justizia.net atarian.

03-100 proposamen egin dizkiote Basauriko Udalari Euskara Biziberritzeko Plana osatzeko.

02-Iratxe Goikoetxea: «Hitz elkarketako marraren anabasaren erdian».

01-Eguneko esaldia: «Bat esan eta bestea egin, nola asmatu horrelakoekin?».

__________________________________________________

Hurrengo egunera arte zain egon gabe, egunean eguneko albisteak, argitaratu ahala, jarraitu nahi dituenak ere, aukera izango du goizeko 08:00etatik aurrera euskararen aktualitatea minutuz mintu jarraitzeko, HEMEN

__________________________________________________

Edozein euskaltzalek, astelehenetik ostiralera, eguneroko maiztasunarekin euskarari buruzko albiste guztiak izango ditu esku-eskura erabili.com webgunean. Asteburuan txiokatutako albisteak, berriz, astelehenean argitaratuko ditugu.

Egunero, goizeko 8:00ak baino lehen, bezperan Patxi Saez Azpeitiko Euskara Patronatuko zuzendariak twitterren argitaratuta dituen albiste-mezu guztiak erabili.com webgunean berrargitaratuko ditugu.

Hiru modu dituzu Patxi Saez AEPko zuzendariaren albiste-zerrenda jarraitzeko:

  1. Twitterren izena eman eta mezu zerrenda bat zabalduz eta @PatxiSaez zerrendaren harpidedun edo jarraitzaile bihurtuz. Era honetara, euskararen aktualitatea unean-unean jarraitu ahal izango da.
  2. Patxi Saezek twitterren https://twitter.com/PatxiSaez argitaratutako albiste-mezu guztiak erabili.com webgunean berrargitaratuko ditugu, egunero. Era honetara, han argitaratutako mezu guztiak hemen jarraitu ahal izango dira.
  3. Edozein unetan Patxi Saezen twitterreko helbidera joz argitaratu dituen albiste-mezu guztiak irakur daitezke eta jarraipena ere egin daiteke minutuz minutu.

Orain arte argitaratutakoak

01-«Euskararen Txioketa» egunero-egunero erabili.com webgunean.

02-«Euskararen Txioketa» 2013-04-30.

03-«Euskararen Txioketa» 2013-05-01.

04-«Euskararen Txioketa» 2013-05-02.

05-«Euskararen Txioketa» 2013-05-03.

06-«Euskararen Txioketa» 2013-05-04 eta 2013-05-05.

07-«Euskararen Txioketa» 2013-05-06.

08-«Euskararen Txioketa» 2013-05-07.

09-«Euskararen Txioketa» 2013-05-08.

10-«Euskararen Txioketa» 2013-05-09.

11-«Euskararen Txioketa» 2013-05-10.

12-«Euskararen Txioketa» 2013-05-11 eta 2013-05-12.

13-«Euskararen Txioketa» 2013-05-13.

14-«Euskararen Txioketa» 2013-05-14.

15-«Euskararen Txioketa» 2013-05-15.

16-«Euskararen Txioketa» 2013-05-16.

17-«Euskararen Txioketa» 2013-05-17.

18-«Euskararen Txioketa» 2013-05-18 eta 2013-05-19.

]]> <![CDATA[AEK-k hurrengo ikasturtean euskara ikasteko eskaintza berezia abian jarri du]]> 2013/14 ikasturtean, euskara ikasten jarraitu edo euskara ikasten hasi nahi baduzue, aprobetxatu AEK-ren matrikulazio eskaintza berezia. Aurrematrikula ekainaren 21a baino lehen  dutenek honako abantaila hauek izango dituzte:

* %5eko deskontua 13-14 ikasturteko matrikularen prezioan

* Ordainketa malguagoa, epe bat gehituta ohiko ordainketa epeei

* Lehentasuna taldeak eratzeko orduan

Aurrematrikula eginez gero, ekarpen hau egin beharko dute ikasleek:

120€ (240 ordutik gorako ikastaroetan) edo 100€ (240 ordu-120 ordu bitarteko ikastaroetan)

Aurrematrikularen %100 itzuliko zaie izena ematen dutenei 2013ko irailaren 27a baino lehen jakinarazten badute. 2013ko irailaren 28tik aurrera, matrikula-itzulketen ohiko baldintzak aplikatuko dira.

Informazio gehiago erantsitako dokumentuan.

Izena emateko epea 2013ko ekainaren 21era arte!

Eman izena AEK-n! Ikasi eta landu euskara gure euskaltegietan!

 

jatorrizkoa

]]> <![CDATA[Murgiako eskolan ezin da ikasi D ereduan]]>

Ikasleen gurasoek salatu dute egunero 14 kilometro egin behar dituztela Izarran euskaraz ikasteko

Jon Rejado Gasteiz

«Inork ez du egoera aldatzeko hausnarketarik egin urteetan»

 

Murgiako D ereduko eskola Izarran dago. Murgian, Arabako Zuiako hiriburuan, Haur Hezkuntzako bigarren zikloa eta Lehen Hezkuntza eskaintzen duen eskola publikoa dago —Virgen de Oro; 250 ikasle ditu—. Ordea, B eredua baino ez du eskaintzen. Hortaz, Murgiako eta gertuko herrietako 45 haurrek autobusa hartzen dute hamalau kilometroko bidea egiteko egunero —zazpi joateko eta zazpi itzultzeko—, Izarrako eskolan euskaraz ikasi ahal izateko. «Inoiz ez da ezer gertatu, baina gurasook beldurra diogu seme-alabek egunero bide hori egin behar izateari».

Ikasturte hasieran izan zuten egoeraren berri hainbat gurasok, umea Virgen de Oro eskolan lehenengoz matrikulatzera joan zirenean. Beharrezko agiriak eraman zituzten, baina, D eredua lehenesten zutela ikusi ondoren, eredu hori ez zutela eskaintzen jakinarazi zieten. «Lehen unetik jakinarazi ziguten guk nahi genuen ereduan ikasteko semeak Izarrara joan beharko zuela», azaldu du Natxo Ruiz aitak. Egoera ez dutela ulertzen nabarmendu du Lorea Agirrebeitiak, 2 urteko ume baten amak. Ikastetxean D eredua ezartzeko oztoporik ez duela ikusten, eta «eskubide urraketa larria» dela salatu du.

D ereduan matrikulatzeko ezintasuna duela hainbat urte hasi zela jakinarazi dute, baina egoera aldatzen hasteko unea dela erabaki dute Murgiako eta ondoko herrietako hainbat gurasok. Otsailean Hizkuntza Eskubideen Behatokira jo zuten, egoera salatzeko. Garbiñe Petriati Behatokiko zuzendariak azaldu du hasieran egoera aztertu egin zutela. Hau da, Murgian D ereduan ikasteko ezintasunaren arrazoiaren zergatia bilatu zutela: «Ondorioa izan zen ez zegoela arrazoi garbirik eta pisuzkorik guraso hauek euren seme-alabak Murgian D ereduan eskolatzeko».

Hurrengo ikasturtean aldatu

Petriatik gogorarazi du derrigorrezko hezkuntza bukatu ondoren ikasleek gaztelaniaz eta euskaraz jakin behar dutela, hala zehazten duela legeak. Ordea, «araudiak araudi», gaur egun Izarrara autobusez joaten diren dozenaka ikaslek euren herrian euskaraz ikasteko eskubidea dutela berretsi du Behatokiko zuzendariak. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko arduradunekin, Arartekoarekin eta Elebide Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Eusko Jaurlaritzako Zerbitzuarekin bilerak eskatu ditu Behatokiak. Oraindik biltzeko datarik zehaztu ez duten arren, Petriatik azaldu du bilera horietan zer eskatuko duten: «Hurrengo ikasturte hasieran, irailean, guraso horiek seme-alabak D ereduan eskolatu ahal izatea nahi dugu». Petriatik adierazi du «gezurra» dirudiela «Euskararen Legea onartu zenetik 30 urteren buruan Murgiako herrian D ereduan ikasteko aukerarik ez egoteak».

Euren semeak euskaraz egitearen garrantzia nabarmendu du, berriz, Natxo Ruizek, besteak beste Euskal Herrian bizitzeko eta lan egiteko aukera gehiago emango baitizkio, baita gizartean «integratzeko» aukera emango diolako ere. «Etorkizuna euskaraz dator, eta argi dut bazterketa soziala saihesteko bidea euskara jakitea dela». Ruizek zehaztu du semea D ereduan matrikulatzeko asmoa «oso argi» izan zuela hasieratik. «Euskara eta gaztelania behar bezala ikastea bermatzen duen eredua da hori». Ildo horretan, Petriatik zehaztu du euskara Euskal Herrian bizitzeko tresna bat dela, bizitzeko bide bat eskaintzen duela eta D eredua dela hizkuntza hori ikastea bermatzen duen hizkuntza eredu bakarra.

Antzeko egoerak dituzten herrietako biztanleei ere Behatokian salaketak egiteko eskatu die Petriatik. Murgiako gurasoen moduan haiengana zuzenean jo duten gehiago ez daudela azaldu du, baina beste leku batzuetan egoera bertsuak gertatzen direla entzun dutela jakinarazi du. «Guri ere apur bat sinesgaitza egin zitzaigun Euskal Herri erdian familiak egoera honetan aurkitzea; honen berri izan badugu, litekeena da beste nonbait horrelako egoeran beste norbait egotea».



 

«Inork ez du egoera aldatzeko hausnarketarik egin urteetan»

J. R. Gasteiz

Natxo Ruiz Hizkuntza Eskubideen Behatokira jo zuen gurasoetako bat da. 2 urteko semea matrikulatzera joan zenean, bi aukera eman zizkioten: herrian bertan B ereduan ikastea, edo egunero hamalau kilometro egitea D ereduan ikasi ahal izateko, Izarran. Beste hainbat gurasorekin hitz egin, eta egoeraren berri ematea erabaki zuten.

Nola hasi zenuten egoera salatzeko bidea?

Matrikula egitera joan ginenean jabetu ginen egoera honetaz. Semeak D ereduan ikastea nahi genuen, eta eskolan esan ziguten aukerarik ez zegoela, baina Izarran matrikulatzeko aukera genuela. Orduan hasi ginen elkartzen gurasoak, eta egoera hau aldatzeko mugitzen hasi ginen.

Dena den, aurten salatu arren, ez da hau gertatzen den lehen aldia, ezta?

Azken urteetan gauza bera gertatu da. Umeak D ereduan matrikulatzera joan dira gurasoak, eta erantzun bera jaso duten urteetan. Hortaz, gure seme-alabentzat eredu hori nahi genuenon artean sinadura bilketa hasi genuen. Ikusi genuen batez besteko adierazgarri bat D ereduaren alde dagoela: eskola batzuetan erdia, beste batzuetan gehiago, besteetan gutxiago... Dena den, kezka Haur Hezkuntzako umeen gurasoon artean hasi da.

Noiztik gertatzen da hau? Alegia, duela zenbat ari dira ikasleak Izarrara joaten?

Duela hamabost urtetik hona gertatzen ari da, gutxienez. Urteetan dozenaka ikasle joan dira Murgiatik Izarrara, eta inork ez du eguneroko egoera hori aldatzeko hausnarketarik egin.

Prentsaurrekoan jakinarazi duzue 40 ume baino gehiago doazela egunero Izarrako eskolara autobusez.

Horiek dira Izarrara doazenak, baina beste kasu batzuk ere zenbatu behar dira. Horiei gehitu behar zaizkie herrian ikastea lehenetsi dutenak, seme-alabak D ereduan ikastea nahiko luketen arren. Azkenik, askorik ez diren arren, egon badaude Gasteizera etortzea erabaki dutenak ere.

Virgen de Oro eskolan B eredua dago, baina bertako ikasketak bukatuta, zer irtenbide dituzte ikasleek?

Murgian B eta D ereduan jarraitzeko aukera dago. B ereduan ikasten jarraitzeko aukera egon arren, selektibitatea egiteko bi aukera baino ez daude: A eredua edo D eredua. Iruzur moduko bat eskaintzen digute.

]]> <![CDATA[Euskontu, euskara eta deskontuak uztartzen dituen plataforma]]> Ttalaka Kultur Elkarteak, Olaiz Graphic & Web enpresaren laguntzarekin, Euskontu izeneko plataforma jarri du martxan. Datorren ekainaren 3tik aurrera, euskara eta deskontuak uztartuko dituzten eskaintzak eskainiko dituzte egunero, eta epe laburrean izena ematen dutenek, berauetaz gozatzeko aukera izango dute.

Ttalaka Kultur Elkarteak aisialdia euskaraz egikaritzea du helburu, eta horretarako, haur, gazte nahiz helduei zuzendutako jarduera moderno eta interesgarriak antolatzen ditu, beti ere, euskara oinarri harturik. Oraingoan, baina, Olaiz Graphic & Web enpresarekin elkarlanean, Euskontu izeneko plataforma sortu du, prezio merkean eta Euskal Herriko edozein puntutatik plan ezberdinak egiteko aukera izan dezaten erabiltzaileek.

Bertan kirol ekintzak, jatetxeak, kontzertuak, egonaldiak, mota guztietako ikuskizunak, modako produktuak, osasun zerbitzuak eta beste hainbat jarduera eskainiko dituzte, eta plataforman izena ematen dutenek, egunero eskaintza baten berri izango dute. Interesa duenak, ondoren, gustukoa aukeratu eta beherapen handia aplikatuta, jarduera gauzatzeko aukera izango du.

Hasteko
Eguneroko argitalpenak ekainaren 3an, astelehena, abiatuko dituzte, baina motorrak berotzen hasteko bi zozketa jarri dituzte martxan dagoeneko: bi lagunentzako asteburua Itziar-Debako Txerturi Goikoa Baserrian, edota lau lagunentzako asteburua Aiako Sagarmaneta nekazal turismoan. Parte hartu nahi izanez gero, webgunean sartu eta izena eman besterik ez duzu egin behar.

Gaur egun oso modan daude gisa honetako web atariak, hala nola, Mauka, Deskontu, Deskontalia edota Oferplan. Baina euskontuk euskaraz egingarriak izango diren jardueran baino ez ditu barneratuko, enpresa ezberdinek euskararekiko duten konpromisoa bermatuz.

 

jatorrizkoa

]]> <![CDATA[Irailaren 29an abiatuko da Bertsolari Txapelketa Nagusia 2013]]> Villabonan hasiko da eta abenduaren 15ean amaituko da, BECen jokatuko den finalarekin. 14 saio izango ditu guztira.

Lau urteko zikloa beteta, Bertsolari Txapelketa Nagusiaren 16. edizioa irailaren 29an hasiko da Villabonan eta abenduaren 15ean amaituko da, BECen jokatuko den finalarekin. Azken edizioan bezala, 14 saio izango ditu aurtengo Txapelketa Nagusiak.

Azken bi urteotan egin diren herrialdetako txapelketetan eskuratu dute bertsolariek Txapelketa Nagusian parte hartzeko aukera. Horiez gain, orain lau urteko finalistek zuzenean lortua zuten txartela. 43 bertsolarik eman dute izena Txapelketan.

Bertsozale Elkartea orain dela urtebete pasa hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusia diseinatzen eta prestaketa lanetan. Irailaren 17an egingo da aurkezpen ofiziala eta bertan Txapelketaren gaineko xehetasun guztiak emango dira. Irailaren 26an, berriz, Txapelketa Nagusiaren aurkezpen festa egingo da.

]]> <![CDATA[Hitzaditza, zuzen idazteko giltza eskeintzen duen diktaketa Baionan]]> Euskaraz ongi idazten ikasteko deneri irekia den diktaketa antolatu dute AEKk eta Euskal Kultur Erakundeak. "Hitzaditza, zuzen idaztea da giltza!" maiatzaren 25ean izanen da Baionako IUTan goizeko 9:30etatik goiti. Parte hartzaileak hiru sailetan banatuak izanen dira, alde batetik euskaldun trebeak, euskara ikasten dutenak bestalde, eta azkenik 13 eta 17 urte arteko gazteak. Edizio berri honetan duela zortzi urte abiatu zen aurriritziak kentzeko xede berarekin segitzen dute: "Euskararen sustatzea eta hizkuntzaren erabileraren, eta bereziki idazmenaren inguruan, diren iritzi ezkorrak uxatuz jendeari euskaraz idazten badakitela frogatzea".  Izen emateak maiatzaren 22ra arte irekiak dira. Sariak irabazteko parada bada.

Aurreko edizioetan harrera ona izan duen ekimenak aurten ere jendea biltzea espero dute. San Andres plazako Gaztelu Berrian adin eta ezagutza ezberdinetako euskaldunak bildu nahi dituzte euskazko aisialdi pedagogiko honen inguruan.

]]> <![CDATA[Aste honetan Igelaren Banda, Ruper Ordorika, Bizardunak eta Metrokoadroka]]> Hilabete bat baino ez da falta da Berriak hamar urte bete ditzan, eta ospakizun birak ez du etenik. Aste honetan, bost emanaldi izango dira elkar topatzeko eta topa egiteko. Lehendabizikoa ostegun gauean, Bilboko Kafe Antzokian. Berriaren 10.urtemuga ospatzeko ekitaldiko kultur eskaintza Igelaren Bandaren musikaren eskutik iritsiko da. Igelaren Banda euskal doiunu tradizionalak oinarri hartuta musika libreki egiten duen hirukote bat da, inprobisatuz, armoniak eta garapenak aldatuz eta jolastuz. Taldea 1999an jaio zen, baina 2011n eraberritu egin zen: Bixente Martinez (gitarra), Amaiur Cajaraville (kontrabaxua) eta Hasier Oleaga (bateria). Ekitaldia 21:30ean hasiko da. Sarrera, ekitaldi guztietan bezala, 5 eurokoa da Berrialagunentzat (10 gainerakoentzat), eta internet bidez ere eros daitezke.


Hilabete bat baino ez da falta da Berriak hamar urte bete ditzan, eta ospakizun birak ez du etenik. Aste honetan, bost emanaldi izango dira elkar topatzeko eta topa egiteko. Lehendabizikoa ostegun gauean, Bilboko Kafe Antzokian. Berriaren 10.urtemuga ospatzeko ekitaldiko kultur eskaintza Igelaren Bandaren musikaren eskutik iritsiko da. Igelaren Banda euskal doiunu tradizionalak oinarri hartuta musika libreki egiten duen hirukote bat da, inprobisatuz, armoniak eta garapenak aldatuz eta jolastuz. Taldea 1999an jaio zen, baina 2011n eraberritu egin zen: Bixente Martinez (gitarra), Amaiur Cajaraville (kontrabaxua) eta Hasier Oleaga (bateria). Ekitaldia 21:30ean hasiko da. Sarrera, ekitaldi guztietan bezala, 5 eurokoa da Berrialagunentzat (10 gainerakoentzat), eta internet bidez ere eros daitezke.


Larunbatean, beste bi ekitaldi izango Berriaren ospakizun biraren baitan. Batetik, Elgetako Espaloia Kafe Antzokian Bizardunak taldeak eskainiko du kontzertu bat, gaueko 22:30ean. Bizardunak folk rock talde bat da, martxa gustukoa duena, baita letra zorrotzak ere. Ur ederra kirats infinutuan izena du Bizardunak taldearen azken diskoak.


Bestetik, Metrokoadroka taldeak ‘Zertarako hegoak’ antzezlana Atarrabian aurkeztuko du, Kultur Etxean, 20:00ean. ‘Zertarako hegoak’ ospakizun bira honetarako sortu eta ekoiztutako antzezlana da, umorea eta gogoeta uztartzen dituena.
 

]]> <![CDATA[“Jaialdi errepikaezina” izango da Bonberenea Txarangak eta bere lagunek emango dutena]]> Kilometroak 2013k Ahora! Astea antolatu du eta horren barruan ostiralean, hilak 24, Bonberenea Txarangaren eta bere hainbat lagunen kontzertua izango da. Tolosako Laskorain ikastolaren Sakramentinoen eraikinean izango da, 22:00etan. Bonberenea Txarangarekin batera Aiora Renteria (Zea Mays ), Aitor Gorosabel (Su Ta Gar), Francis Diez (Doctor Deseo), Juantxo Arakama eta Jokin Albisua (Glaukoma), Natalia Garmendia (Humus) eta Pirritx, Porrotx eta Marimotots ere izango dira.
Kontzertua prestatzen ari dira, entseguak eginez Bonberenean, eta parte hartzaileek garbi dute “jaialdi errepikaezina” izango dela. Bideoan Aitor Gorosabel, Juantxo Arakama eta Bonberenea Txarangako Ion Altunak kontzertuari buruz hitz egiten dute.
Sarrerak hamar euro balio ditu aurretik erosiz gero, eta 12 euro egunean bertan. Sarrerak salgai daude hurrengo lekuetan: Ikastolako idazkaritzetan, KMK13 dendan, Bonberenean, Tolosako Denak, Orbela eta Meskal tabernetan, Villabonan Amasa okindegian, Beasainen Arrano tabernan eta Hernanin Ekos tabernan.
http://www.youtube.com/watch?v=WNousQu8pZ0&feature=player_embedded
]]> <![CDATA['Aho bizarrik gabe' solasaldia izango dugu Benito Lertxundirekin]]> Pako Aristi idazle eta kazetariak osatuko du bikotea eta bera izango da solasaldia gidatuko duena. Aristik asko ezagutzen du Lertxundi, lagunak izateaz gain, esaterako, berari buruzko liburua egina baitu, Mikel Markezekin batera. Iazko maiatzean aurkeztu zuten 'Plazer bat izan duk Benito!' izenekoa. Eta lehendik ere elkar topatu izan dira gisa honetako ekintza batean, Durangaldeko herri komunikabideek antolatuta (bideoan adibidea).
 
Benito Lertxundi oriotarra izango dugu Aho bizarrik gabe solasaldiko hirugarren gonbidatua —Martxelo Otamendi eta Juan Jose Ibarretxe izan dira aurretik—. Ibilbide luze eta oparoko abeslaria dugu bera, Ez dok amairu kultur mugimenduan ibilitako partaideetako bat eta euskal kantuen zerrendan hamaika lan borobil txertatu dituen sortzailea. Gertuagotik ezagutuko dugu bihar (asteartea) eta ibibideaz gain bestelako gauzen inguruan ere jardungo du. 19:00etan hasiko da solasaldia, Sanagustin kulturgunean.
Jardunaren nondik norakoa zuzentzen Pako Aristi (Urrestilla, 1963) idazle, kritikari, kazetari, gidoigile eta musikaria ibiliko da. Ondo ezagutzen du Lertxundi hark.
 
Euskal Herriko jende ezagunekin egingo dugun solasaldi ziklo hau Azpeitiko kultura eta komunikazio arloko eragileok antolatzen dugu: Kultur Mahaia-Sanagustin, Uztarria Komunikazio Taldea, Erlo Telebista eta Urola Kostako Hitzak.
 
Orain arteko solasaldiak:
 
- Martxelo Otamendi (13-02-19)
- Juan Jose Ibarretxe (13-03-12)
http://www.youtube.com/watch?v=sNNtrr2FgVA&feature=player_embedded
]]> <![CDATA[Filmoteca Vasca ]]> Apareció un rollo de película que resultó ser el el primer noticiario vasco, el ‘Eusko Ikusgaiak’, realizado por Eusko Ikaskuntza, que hablaba sobre las tradiciones. Y como era mudo, los intertítulos eran en euskara, castellano y francés. Cada vez que aparece una cosa de estas se me alegra el corazón. Esta es la memoria de un pueblo, así de claro», comenta Peio Aldazabal, uno de los fundadores de la Filmoteca Vasca en 1978 junto a Juan José Almuedo, José Luis Basoco, Nestor Basterretxea y José Manuel Gorospe. Aldazabal relata que por aquel entonces guardaba las pocas películas que poseían debajo de su cama, porque eran de nitrato inflamable y no se podían tener el cualquier sitio. Después los depósitos de la Filmoteca fueron aumentando, al igual que los apoyos institucionales. «Tuvimos un local de nueve metros cuadrados en la calle Andia, después pasamos a un camerino de los cines Astoria, a una sala del teatro Victoria Eugenia y, finalmente, a la oficina de la calle Sancho el Sabio de Donostia», explica. Pero no es ahí donde guardan sus películas. Son miles, por lo que los films que tienen que ver con Euskal Herria los guardan en el Palacio Urdanibia de Irun, mientras que los de ámbito internacional están en Oñati.
 
Aldazabal recuerda muy bien el momento en que decidió que sería interesante crear una filmoteca vasca. «En el 76 yo trabajaba de operador de cine y un señor trajo un rollo envuelto en papel de periódico, por si lo podía arreglar. Tenía 600 metros, era muy largo y era una grabación de los Sanmarciales de Irun, que daté sobre los años 20». Aquel hombre era un coleccionista zaragozano que se llevó su película y la depositó en la Filmoteca de Zaragoza cuando se creó años después –la vasca fue la segunda en fundarse, después de la española–. «Gracias al buen trato con la Filmoteca de Zaragoza pudimos restaurar la película y datarla correctamente en 30 de junio de 1912», explica. Pueden saber la fecha exacta gracias a que, además del desfile de la fiesta, aparece un partido entre el Athletic Club y el Real Racing de Irun, que solo se enfrentaron en dos ocasiones, de las cuales una coincidió con los Sanmarciales. Esta película es el documento audiovisual vasco más antiguo que existe hasta el momento.
 
Con el Athletic Club tiene que ver también otro documento histórico, mencionado esta vez por Ion López, director-conservador de la Filmoteca. «Serafín Esnaola, un cura aficionado al cine, grabó el momento en que Iribar y Kortabarria sacaron la ikurriña en Atocha, en el 76, antes de que la legalizaran», explica. Según él, esa imagen es tan popular que todos nosotros creemos haberla visto en movimiento, pero no pudo ser posible hasta el descubrimiento de esta película de Esnaola. «Lo grabó desde las gradas, desde un lateral, no desde enfrente como todos recordamos. Que sepamos, esa es la única grabación que hay de ese momento, y es gracias a un aficionado».
 
De hecho, los fondos privados amateur suponen la mayoría de los depósitos de la Filmoteca Vasca donde, aseguran, se encuentran verdaderas joyas. Otros dos documentos únicos que guarda la Filmoteca tienen que ver con Jorge Oteiza. En uno de ellos el escultor aparece en su caserío, comiendo con su familia, y después aparece junto a un adolescente –suponen que es su sobrino– al que está enseñando a cincelar en uno de sus populares apóstoles.
 
Precisamente, estos monumentos son los protagonistas de otra filmación completamente diferente: una boda en Arantzazu. «Primero aparecen los novios entrando en la iglesia y, como dentro estaba muy oscuro, el cámara decide quedarse fuera donde, casualmente, están colocando uno de los apóstoles en su fachada. En la siguiente imagen los novios salen de la iglesia ya casados. En ese momento no eran conscientes de la importancia de esas imágenes, pero son las únicas que existen», afirma López.
 
La guardiana de nuestro patrimonio
 
La Filmoteca no deja de recibir rollos de películas, que nunca llegan a poseer. «Cuando alguien tiene un rollo y un proyector nosotros le aconsejamos que no intente reproducir la película, porque la puede dañar. En cambio, le animamos a que nos la traiga para que la digitalicemos y podamos preservarla y compartirla; ellos seguirán siendo los dueños, si alguien quiere usar las imágenes deberán pedirles permiso», quiere dejar claro López.
 
La normativa regula que las copias y negativos especiales deben conservarse por debajo de los 14ºC y el 50-60% de humedad; el archivo vasco está a 6º y con un 40% de humedad para evitar daños. En total custodian al rededor de 2.000 copias en 35 milímetros, y una cantidad incontable de rollos en formato Super 8, 9,5 y 16 milímetros. Además, reciben decenas de depósitos obligatorios anuales procedentes de películas financiadas por el Gobierno de Lakua, y de este modo se aseguran una copia de la mayor parte de la producción audiovisual vasca.
 
Pero al margen de lo local, la Filmoteca cuenta con varias copias de gran interés internacional, como una película de Georges Méliès, ‘Le chevalier mystère’. «La encontraron en la basura junto a otra treintena de películas. Estaba en muy mal estado y la restauramos en colaboración con la Filmoteca de Barcelona. Resultó ser una copia de 1899 –el cine se creó en 1895–, la única coloreada a mano que existe», comenta López. Para Joxean Fernández, actual director de nuestro archivo, este tipo de descubrimientos son un orgullo «porque somos una filmoteca pequeña». Documentos de este tipo, de gran interés, pueden ser consultados por investigadores para que realicen sus tesis, como el propio Fernández en su día, y por profesionales del cine. La relación con otras fundaciones como el Instituto Etxepare y Zinemaldia es constante, pero Fernández espera poder aumentar las sinergias y su servicio al patrimonio de Euskal Herria cuando, por fin, pasen a formar parte de Tabakalera.
]]> <![CDATA[PSE, PP y UPyD, contra las ayudas «solo a lo que se publica en euskara»]]>
Joxean Muñoz, el viceconsejero de Cultura, utilizaba ayer el símil de un saco en el que se han metido distintos agravios para venderlos mejor políticamente. El saco en sí parece que está bastante lleno, a la vista del tono utilizado ayer en la comisión parlamentaria de Cultura y a las distintas iniciativas de PP, PSE y UPyD. Un discurso cuanto menos que chocante para Muñoz, quien no ocultó su preocupación por la «arbitrariedad» de la situación y por los «ataques a la cultura vasca desde la cultura española. Es un debate, aparte de antiquísimo, francamente estéril, arbitrario y poco admisible». Los tres grupos de la oposición seguirán adelante con iniciativas como una proposición parlamentaria que se llevará al pleno del viernes con la finalidad de hacer cambiar al Gobierno algunas partidas del presupuesto de Cultura.
 
Aunque tengamos presupuestos prorrogados, debido a la falta de apoyos del Gobierno de Urkullu para llevar adelante los suyos, no significa que el ejecutivo disponga del mismo dinero que en 2012, quiso recordar la consejera Cristina Uriarte. Algunas partidas han variado y otras se han reducido o desaparecido... y ahí surge el problema.
 
Ayudas de hace dos años
 
Vicente Reyes, del grupo socialista, hacía ayer una relación de las partidas que les han soliviantado: desaparecen la nominativa de 29.000 euros a la Asociación de Escritores de Euskadi (AEE-EIE), mientras que Euskal Idazleen Elkartea recibirá 66.000 euros; tampoco están los 40.000 de la Asociación de Productores Vascos (EPE-APV), y sí al contrario se incrementa de 60.000 a 80.000 la de la asociación Ibaia; además, desaparecen también las ayudas nominativas a la Federación de la Asociación de Librerías (23.000 euros), la Fundación Blas de Otero (28.100 euros) y la asociación liberal bilbaina El Sitio. Unas subvenciones que, ahí está la cuestión, fueron implantadas por el anterior Gobierno de Patxi López.
 
Para Reyes, la actual consejería de Cultura ha hecho alarde de «dirigismo e intervencionismo» al apoyar, dijo, a unas asociaciones frente a otras «fomentando desde el poder `a unos sí y a otros no'. Eso yo lo tenía olvidado desde que leía a Stalin», agregó. En sus intervenciones, en las que incluso acusó a la consejería de que «le cuesta entender los principios democráticos», habló de prepotencia, de buscar una interlocución única en detrimento de más opciones, como en el caso de Ibaia; de discriminar en función del idioma...
 
Respecto a la Asociación de Escritores de Euskadi, que congrega a autores que escriben principalmente en castellano, se preguntó varias veces si «la cuestión es ¿por qué financia solo a la asociación que publica únicamente en euskara?» o si a estos «¿les retira la subvención porque no escriben en euskara?». Esta «preocupación» se extiende al PP y a UPyD. Gorka Maneiro, por cierto, recordó que su partido no está a favor de la discriminación positiva del euskara.
 
Tanto la consejera como el viceconsejero negaron que esta medida supusiera una retirada del apoyo institucional a estas asociaciones, si no que, ante sus diferentes realidades, se les apoyará de forma más lógica. A la Asociación de Escritores de Euskadi, ante su «falta de madurez como asociación», se le ha planteado ayudas a proyectos concretos; a la Fundación Blas de Otero, que casi no tiene actividad -la representante de EH Bildu lo certificó y apuntó que «la ayuda concedida no coincidía con su actividad»- se le encauzará desde patrimonio cultural, a El Sitio «extraña su aparición hace dos años en las ayudas nominativas» por su carácter local y, respecto a lo audiovisual, de donde procede precisamente Muñoz, se «vuelve a la situación anterior» de apoyo a una asociación como Ibaia, que reúne al 80 % del sector.
 
CAMBIOS
 
Se han retirado las subvenciones concedidas por el Gobierno López a la Asociación de Escritores de Euskadi o la Fundación Blas de Otero. Se les apoyará a través de proyectos concretos.
 
PLANES
 
El representante del PNV dijo que lo que se está haciendo es corregir «el dirigismo grosero» del anterior Gobierno, mientras EH Bildu apuntó a la necesidad de impulsar un plan integral de cultura.
 
Con la defensa a vueltas
 
En el toma y daca, hubo varios encontronazos dialécticos. Al referirse a la Asociación de Escritores de Euskadi, Estitxu Breñas (EH Bildu) apuntó que «su objetivo principal es impulsar el castellano», un idioma que no necesitaría apoyo, mientras que «aquí quien necesita impulso y apoyo son el euskara y la cultura vasca, sobre todo en época de crisis». Eso no supondría, apuntó ante las críticas de Vicente Reyes (PSE), que los escritores en castellano «sean discriminados, pero sí marcar unas prioridades desde la cultura». Joxean Muñoz, sin embargo, no se mostraba de acuerdo. «El castellano no necesita ayuda, pero los escritores que escriben en castellano necesitan ayuda y son parte importante de nuestra cultura. Son gente imprescindible, eso nos enriquece». Una puntualización, por cierto, que Carmelo Barrio reconoció que fue de su agrado. La cuestión, agregó Muñoz, es que «el tejido cultural sea más rico, pero no a base de regalar subvenciones nominativas». Y más críticas a sus predecesores, porque lo que plantean es una «defensa de nuestra cultura sin que esto suponga menospreciar al resto, cosa que no ocurría en otros casos», dijo Cristina Uriarte. A.E.
]]> <![CDATA[La memoria de un pueblo en 35 milímetros]]> Apareció un rollo de película que resultó ser el el primer noticiario vasco, el `Eusko Ikusgaiak', realizado por Eusko Ikaskuntza, que hablaba sobre las tradiciones. Y como era mudo, los intertítulos eran en euskara, castellano y francés. Cada vez que aparece una cosa de estas se me alegra el corazón. Esta es la memoria de un pueblo, así de claro», comenta Peio Aldazabal, uno de los fundadores de la Filmoteca Vasca en 1978 junto a Juan José Almuedo, José Luis Basoco, Nestor Basterretxea y José Manuel Gorospe. Aldazabal relata que por aquel entonces guardaba las pocas películas que poseían debajo de su cama, porque eran de nitrato inflamable y no se podían tener el cualquier sitio. Después los depósitos de la Filmoteca fueron aumentando, al igual que los apoyos institucionales. «Tuvimos un local de nueve metros cuadrados en la calle Andia, después pasamos a un camerino de los cines Astoria, a una sala del teatro Victoria Eugenia y, finalmente, a la oficina de la calle Sancho el Sabio de Donostia», explica. Pero no es ahí donde guardan sus películas. Son miles, por lo que los films que tienen que ver con Euskal Herria los guardan en el Palacio Urdanibia de Irun, mientras que los de ámbito internacional están en Oñati.
 
Aldazabal recuerda muy bien el momento en que decidió que sería interesante crear una filmoteca vasca. «En el 76 yo trabajaba de operador de cine y un señor trajo un rollo envuelto en papel de periódico, por si lo podía arreglar. Tenía 600 metros, era muy largo y era una grabación de los Sanmarciales de Irun, que daté sobre los años 20». Aquel hombre era un coleccionista zaragozano que se llevó su película y la depositó en la Filmoteca de Zaragoza cuando se creó años después -la vasca fue la segunda en fundarse, después de la española-. «Gracias al buen trato con la Filmoteca de Zaragoza pudimos restaurar la película y datarla correctamente en 30 de junio de 1912», explica. Pueden saber la fecha exacta gracias a que, además del desfile de la fiesta, aparece un partido entre el Athletic Club y el Real Racing de Irun, que solo se enfrentaron en dos ocasiones, de las cuáles una coincidió con los Sanmarciales. Esta película es el documento audiovisual vasco más antiguo que existe hasta el momento.
Con el Athletic Club tiene que ver también otro documento histórico, mencionado esta vez por Ion López, director-conservador de la Filmoteca. «Serafín Esnaola, un cura aficionado al cine, grabó el momento en que Iribar y Kortabarria sacaron la ikurriña en Atocha, en el 76, antes de que la legalizaran», explica. Según él, esa imagen es tan popular que todos nosotros creemos haberla visto en movimiento, pero no pudo ser posible hasta el descubrimiento de esta película de Esnaola. «Lo grabó desde las gradas, desde un lateral, no desde en frente como todos recordamos. Que sepamos, esa es la única grabación que hay de ese momento, y es gracias a un aficionado».
 
De hecho, los fondos privados amateur suponen la mayoría de los depósitos de la Filmoteca Vasca donde, aseguran, se encuentran verdaderas joyas. Otros dos documentos únicos que guarda la Filmoteca tienen que ver con Oteiza. En uno de ellos el escultor aparece en su caserío, comiendo con su familia, y después aparece junto a un adolescente -suponen que es su sobrino- al que está enseñando a cincelar en uno de sus populares apóstoles.
 
Precisamente, estos monumentos son los protagonistas de otra filmación completamente diferente: una boda en Arantzazu. «Primero aparecen los novios entrando en la iglesia y, como dentro estaba muy oscuro, el cámara decide quedarse fuera donde, casualmente, están colocando uno de los apóstoles en su fachada. En la siguiente imagen los novios salen de la iglesia ya casados. En ese momento no eran conscientes de la importancia de esas imágenes, pero son las únicas que existen», afirma López.
La guardiana de nuestro patrimonio
 
La Filmoteca no deja de recibir rollos de películas, que nunca llegan a poseer. «Cuando alguien tiene un rollo y un proyector nosotros le aconsejamos que no intente reproducir la película, porque la puede dañar. En cambio, le animamos a que nos la traiga para que la digitalicemos y podamos preservarla y compartirla; ellos seguirán siendo los dueños, si alguien quiere usar las imágenes deberán pedirles permiso», quiere dejar claro López.
 
La normativa regula que las copias y negativos especiales deben conservarse por debajo de los 14ºC y el 50-60% de humedad; el archivo vasco está a 6º y con un 40% de humedad para evitar daños. En total custodian al rededor de 2.000 copias en 35 milímetros, y una cantidad incontable de rollos en formato Super 8, 9,5 y 16 milímetros. Además, reciben decenas de depósitos obligatorios anuales procedentes de películas financiadas por el Gobierno de Lakua, y de este modo se aseguran una copia de la mayor parte de la producción audiovisual vasca.
 
Pero al margen de lo local, la Filmoteca cuenta con varias copias de gran interés internacional, como una película de Georges Méliès, «Le chevalier mystère». «La encontraron en la basura junto a otra treintena de películas. Estaba en muy mal estado y la restauramos en colaboración con la Filmoteca de Barcelona. Resultó ser una copia de 1899 -el cine se creó en 1895-, la única coloreada a mano que existe», comenta López. Para Joxean Fernández, actual director de nuestro archivo, este tipo de descubrimientos son un orgullo «porque somos una filmoteca pequeña». Documentos de este tipo, de gran interés, pueden ser consultados por investigadores para que realicen sus tesis, como el propio Fernández en su día, y por profesionales del cine. La relación con otras fundaciones como el Instituto Etxepare y Zinemaldia es constante, pero Fernández espera poder aumentar las sinergias y su servicio al patrimonio de Euskal Herria cuando, por fin, pasen a formar parte de Tabakalera.
]]> <![CDATA[Madres y padres de Murgia quieren que sus hijos puedan estudiar en modelo D]]> Un grupo de padres y madres de Murgia quieren que sus hijos e hijas puedan estudiar en euskara desde el primer curso de educación infantil sin tener que salir de dicha localidad. Algo que hoy en día es imposible, ya que la escuela Virgen de Oro, dependiente del Gobierno autonómico, solo ofrece el modelo B. Así, las personas que quieren matricular a sus hijos en modelo D deben hacerlo en la escuela pública de Izarra, situada en el municipio de Urkabustaiz, a siete kilómetros de distancia.
Para hacer frente a esta situación, el pasado mes de febrero las familias afectadas llamaron a la puerta de Behatokia, que ha investigado la vulneración de derechos a la que han sido sometidos los denunciantes. Ayer, la directora del observatorio, Garbiñe Petriati, mostró su asombro por la situación advertida en el municipio de Zuia, y lanzó una petición concreta a las instituciones: que se garantice el derecho a estudiar en euskara de los alumnos y de las alumnas que se matriculen en la escuela Virgen de Oro. «Es decir, que en setiembre estos alumnos empiecen el curso en modelo D en Murgia», subrayó.
 
En una rueda de prensa ofrecida en un centro cívico de Gasteiz, Petriati, que compareció junto Natxo Ruiz y Lorea Agirrebeitia, padres de dos niños afectados por la ausencia del modelo D, señaló que Behatokia pedirá explicaciones de lo ocurrido a los organismos competentes. A este respecto, la directora de Behatokia señaló que en las próximas semanas tiene intención de reunirse con los responsables del Departamento de Educación del Gobierno de Lakua, con el Ararteko, Iñigo Lamarca, y con los representantes de Elebide. «Según la respuesta que recibamos desde estas instancias no descartamos la opción de trasladar el tema al Parlamento autonómico», añadió.
 
Al fin y al cabo, tal como ella misma destacó con enfado, «es inaceptable que después de más de 30 años, en Araba, se conculque el derecho a estudiar en el modelo D en la propia localidad. Es inaceptable que unas madres y unos padres no puedan matricular a sus hijos e hijas en el modelo D».
Un idioma necesario
 
Por su parte, Ruiz recordó que el problema lingüístico, que actualmente afecta a 45 niños, no es nuevo, y criticó la postura del Ejecutivo de Lakua, que, ante las protestas, se limita a defender que ya existe un centro de modelo D en Izarra. En este sentido, tanto él como Agirrebeitia explicaron que muchas familias, partidarias de la implantación del modelo D, han matriculado a sus hijos en modelo B para no tener que ir hasta Urkabustaiz.
 
«Yo no quiero que mis hijas e hijos se queden sin trabajo por no hablar bien euskara. Yo quiero a mis hijas e hijos aquí, quiero que se queden aquí y que trabajen aquí, en Euskal Herria. Y el idioma que garantiza eso es el euskara. Les quiero integrados en la sociedad, porque el futuro viene en euskara y tengo claro que saber euskara es también una vía para evitar la exclusión social», manifestó Ruiz.
]]> <![CDATA[Euskal literatura kale gorrira, bosgarrenez]]> Maiatzaren azken egunetik hasi eta ekainaren 2rako tartean iragango da Literaturia 2013, letrak kale gorrira ateratzea helburu duen ekimena. Bosgarrena dugu aurtengoa, eta betiko legez, Larrabetzuko herria hartuko du plazatzat.
 
Errezitalak, aurkezpenak, antzerki saioak, kontzertuak, irakurraldiak, haurrentzako ipuin kontaketak, solasaldiak... Oparoa eta osagarriz betea dator beste behin ere euskal literaturaren azoka.
 
Publikoari gorroto obrak emango dio ofizialki hasiera Literaturiari, ostiralean, hilak 31, 19:00etan.
Egunik mardulenean –ekainak 1, larunbata– Lourdes Oñederraren Intemperies (babes bila), Miren Agur Meaberen Kristalezko begi bat, Mariasun Landaren Inurrien hiztegia, Garazi Goiaren Txartel bat (des)herrira eta Mikel Tabernaren Alkasoroko benta nobelak izango dira berbagai, idazleak bertan direla, 11:00etan.
 
Arratsaldeko 18:30ean Elkartasun basatia errezitaldia eskainiko du Oier Guillanek. 22:00etan, berriz, Ez haut abandonatuko (Bide Ertzean + Jon Benito) eta Anariren emanaldia daude programatuta.
 
Igandean, besteak beste, egungo itzulpengintzaren erronkak izango dira aztergai.  Josu Bergara eta Pau Alabajos bakarlariek emango diote amaiera aurtengo edizioari.
]]> <![CDATA[Asier Vallejo, Kanpoan den Euskal Komunitatearentzako zuzendaria: "Euskadi eta Diaspora ontzi berean gaude"]]> Kanpoan den Euskal Komunitatearentzako zuzendaria, Asier Vallejo, Dublinen izan zen iragan astean, Diasporaren Foro Globalean parte hartzeko. Estatu Batuak sustaturiko topagunea da foroa, nazioarteko diasporen eta euren sorterrien arteko harremanak eta ekimenak, ekonomikoak zein gizartekoak, bultzatzea helburu duena. Topaketaren baitan, Vallejoren taldeak zenbait herrietako esperientziak aztertu ditu, hala nola Irlanda eta Eskoziakoak. Bi herrialde hauek inbertsioak eta hainbat ekimen gauzatu dituzte AEBetako irlandar eta eskoziar diasporekin lankidetzan. Jarraian, Deia egunkariak Vallejori egin dion elkarrizketa laburtu eta euskaratu dugu.

 

Miriam Vazquez/Bilbao, Bizkaia. Miriam Vazquez kazetariak elkarrizketatu du Asier Vallejo, Kanpoan den Euskal Komunitatearentzako zuzendaria Deia egunkarian. EuskalKultura.com-ek elkarrizketako pasarte batzuk euskaratu ditu; elkarrrizketa osoa gazteleraz irakurtzeko, jo hona.

-(Foroaren) emaitza emankorra izan al da?

Bi egun oso trinkoak izan dira. Harreman zuzena izan dugu antolatzaileekin: AEBetako Estatu Sailarekin eta Irlandako Merkataritza eta Kanpo Harremanetarako sailarekin; hala nola, munduko beste hainbat herrialdeekin. Espainiar estatuko ordezkari bakarrak izan gara eta nazioarte mailan esperientzia garrantzitsuak ezagutu ditugu; esaterako, Israel, Mexiko, Eskozia... Oso garrantzitsua da beste herrialdeetan arrakasta izan duten kasuak ezagutzea, gero horiek Euskadin sustatu ahal izateko, izan orain, izan epe laburrera edo, beharrezkoa bada, epe ertainera, egoera ekonomikoa hobeagoa denean.

-Herrialde hauetan, nola ikusten dute Euskadi eta euskal diaspora?

Euskadiri dagokionez, egoera politikoa ezagutzeko interes handia dago. Irlandako Kanpo Harremanetarako ministeritzatik egoera politikoagatik galdegin digute eta ETAren etetzea nola ari garen bizitzen jakin nahi izan dute. Ikusi dugu ere arrakasta duela Eskoziaren eta Kataluniaren etorkizunari buruzko eztabaidak, eta Europar Batasunean nola kokatuko diren, Estaturik gabeko nazioen rola mahai gainean jartzen ari delako. Euskal diasporari dagokionez, gero eta jakinmin handiagoa dago. Irlandar diaspora 70 milioi lagunek osa dezaketela esaten da, eta euskal diaspora 5 milioik soilik; baina, halarik ere, zifra garrantzitsua da, zazpi herrialdeetako biztanleen ia bikoitza delako. Argentinan, Uruguaien eta AEBetan sustrai sendoak ditu, eta berriagoa da Txinan edo Japonian.

-Diasporari buruzko neurri zehatzei buruz hitz egin duzue?

Diaspora historikoki kulturarekin lotu izan da, baina Eusko Jaurlaritzatik alde ekonomikoa eta enpresen arloa aintzat hartu nahi ditugu. Irlandan eta Eskozian argi dute hor badagoela turismoarentzako osagai garrantzitsua, eta baita atzerriko inbertsioa sorterrira erakartzeko aukera ere, SPRIren gisako erankundeen bidez. Irlandako kasua oso esanguratsua da: bada Global Irish izeneko sare bat, pertsona boteretsuek osatua --esaterako, Silicon Valleyko exekutiboak, presidenteak eta kontseilu-buruak-- eta horiek guztiek oso argi dute lehentasuna duela sorterrira inbertsioa eta lanpostu sorkuntza bideratzeak. Irlandako Gobernuak Diasporarentzako duen aurrekontuaren zati handi bat sinergia horiek sortzera bideratzen du.

]]> <![CDATA[EUSKARA IKASTAROAK: matrikula egiteko epea zabalik]]> Norentzat: Estatu, Foru eta Toki Administrazioetako langileentzat, irakasleak izan ezik
Eskaerak egiteko epea: maiatzaren 20tik 31ra, biak barne
Ordu konpentsazioa eta baimena: baimena duten ikasleek ordu konpentsazioa izateko eskubidea dute; baimena eskaera egin baino lehen gestionatu behar da (ikusi zehaztasunak)
Onlineko mailaketa proba: 2011-12 edo 2012-13 ikasturtean ikasle izan ez direnek eginen dute, ekainaren 1a baino lehen. Sartu lotura honetan eta egin: (ikusi zehaztasunak)
Egiaztagiria: ikasleak azterketa gaindituz gero, NAPIk ziurtagiri bat bidaliko dio (ikusi zehaztasunak)
Gainerakoak: zerrendak, bertaratze agiriak, zirtagiriak, asistentzia, behar bereziak... (ikusi zehaztasunak)
 
informazio gehiago

jatorrizkoa
]]> <![CDATA[Iparraldeko euskaltzainek urteroko bilera egingo dute bihar ]]> Bihar, maiatzaren 22an, Ipar Euskal Herriko euskaltzainen urteko bilkura egingo da, Euskaltzaindiaren Baionako ordezkaritzan, Gaztelu Berrian. Bilera hau urtero egiten da, Frantziako Estatuko Elkarte-legeak dioena betez, eta Iparraldeko euskaltzainek -oso, ohorezko eta urgazleek- parte hartzen dute. Euskaltzaindiaren Zuzendaritzako kideak ere badoaz bilerara.

]]> <![CDATA[Irailaren 29an abiatuko da Bertsolari Txapelketa Nagusia 2013 ]]> Lau urteko zikloa beteta, Bertsolari Txapelketa Nagusiaren 16. edizioa irailaren 29an hasiko da Amasa-Villabonan eta abenduaren 15ean amaituko da, BECen jokatuko den finalarekin.
 

Azken edizioan bezala, 14 saio izango ditu aurtengo Txapelketa Nagusiak.

Azken bi urteotan egin diren herrialdetako txapelketetan eskuratu dute bertsolariek Txapelketa Nagusian parte hartzeko aukera. Horiez gain, orain lau urteko finalistek zuzenean lortua zuten txartela.

Bertsozale Elkartea orain dela urtebete hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusia diseinatzen eta prestaketa lanetan. Irailaren 17an egingo da aurkezpen ofiziala eta bertan txapelketaren gaineko xehetasun guztiak emango dira. Irailaren 26an, berriz, Txapelketa Nagusiaren aurkezpen festa egingo da.

43 partehartzaileak:

Agin Rezola

Ainhoa Agirreazaldegi

Aitor Mendiluze

Aitor Sarriegi

Alaia Martin

Amaia Agirre

Amets Arzallus

Arkaitz Estiballes

Beñat Gaztelumendi

Beñat Lizaso

Beñat Ugartetxea

Eneko Fernandez

Eneritz Zabaleta

Erika Lagoma

Etxahun Lekue

Felix Zubia

Fredi Paia

Iban Urdangarin

Igor Elortza

Iker Zubeldia

Iñigo Mantzizidor “Mantxi”

Iñaki Apalategi

Iñaki Zelaia

Iratxe Ibarra

Jexux Mari Irazu

Jokin Uranga

Jon Maia

Jon Martin

Jone Uria

Julio Soto

Maddi Sarasua

Maialen Lujanbio

Manex Agirre

Miren Amuriza

Nerea Elustondo

Odei Barroso

Oihana Bartra

Oihane Perea

Onintza Enbeita

Sustrai Colina

Unai Iturriaga

Unai Agirre

Xabier Silveira

]]> <![CDATA[ Ama Lur (1968) dokumentala sarean ikusgai]]> “Euskal zinea” deiturikoaren hastapenak izen bat du: Ama Lur. 1968ko dokumentala da, Basterretxea eta Larruquert artisten eskulan paregabea. Euskaldunak munduan egoteko duten modua erakutsi nahi zuen, Francoren diktaduraren itzalean. Oraintxe bertan ere ikus dezakezu, doan. Nola ikusten zuten Euskal Herria 1968an bi artista handik?

Estetika zaindua, muntaia berezia, edukiz mamitsua, olerki bisuala zenbaitentzat. Nortasun handiko dokumentala da Ama Lur, euskal ikus-entzunezkoen ernamuina izateaz gain. “Gaur egun ezinezkoa litzateke beste Ama Lur bat egitea”, esana du Basterretxea berak, obraren testuingurua historiko zehatza kontuan hartuta. Zentzuraren galbahetik pasa zen Ama Lur, gauzak erakutsi gabe adieraziaz. Diru-bilketa herrikoi bati esker eskuratu zuen finantziazioa, diru-laguntzarik ez baitzen artean.

1968ko Donostiako Zinemaldian estreinatu zen Ama Lur, oztopo andana gaindituta. Emanaldi hartan izan zirenek zirraraz oroitzen dute proiekzioa, poliziez lepo zegoen areto batean. Euskal Herri folklorikotik haratagoko mezu politikoa zukutzeko nahi ikaragarria zegoen.

Euskadiko Filmategiaren eskutik maiatzaren 23an Donostiako Antzoki Zaharrean proiektatuko dute (sarrera 4,50 euro). Elkarrek ere Ama Lur dokumentalaren DVDa salgai du.

Youtube-n ere eskegi dute dokumentala. Irudi eta soinuen kalitatea ez da zinemako, ezta DVDkoa ere. Halere, ordu eta 40 minutuko Ama Lur gutxienez birritan ikusteko filma denez, lehen kontakturako aukera ona ematen du sareko bertsioak.


Dokumentala

jatorrizkoa

]]> <![CDATA[Jaurlaritzaren Villatuerta]]> Iñaki Petxarroman

ipetxarroman@berria.info

Ezaguna da Euskararen Legeak Nafarroan dakarren eremuen banaketa bidegabea. Ezaguna da zer kalte dakarkien euskara ofiziala ez den eremuko herritarrei, hizkuntz eskubideez biluzik uzten dituelako. Dozenaka ikasle joaten dira, adibidez, egunero Villatuertatik, Artaxoatik, Mendigorriatik eta beste hainbat herritatik eremu mistoko Gares eta Lizarrara. Gurasoek euren seme-alabek euskaraz ikasi ahal izateko egiten duten ahalegina nabarmena da, urtean milaka kilometro egitera derrigortzen baititu zonifikazioak.

Lurralde berezia da Nafarroa. Jatorrizko hizkuntzaren aurka legeak egiten dituen bitxi horietako bat. Ezaguna da UPNk euskarari dion maitasunik eza. Urruti dago, inondik ere, EAEko sistema bermatzaile orekatutik.

Ofiziala baita euskara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Euskaraz eskolatzeko eskubide osoa dute haurrek han. Murgiako haurrek, adibidez, zazpi kilometro egin behar dituzte egunero Izarraraino —Villatuertatik Lizarrara joateko beste— D ereduan ikasi ahal izateko. Ofizialtasunak zaintzen ditu, ordea.

]]> <![CDATA[ ¿Futuro en euskera?]]> Behatokia y un grupo de padres denuncian que no pueden matricular a sus hijos en el modelo D en el colegio Virgen de Oro de Murgia

 

El euskera en segundo plano. O en otra localidad. Ésa es la denuncia elevada por parte de la comunidad escolar de Murgia, localidad en la que un grupo de padres ha elevado la voz para sonrojar al responsable de que no puedan matricular a sus hijos en el denominado modelo D, es decir, con una enseñanza con la lengua de los vascos como vehicular y el castellano como asignatura. Estos hechos suceden, tal y como denunció ayer el Observatorio de Derechos Lingüísticos, Behatokia, en la escuela Virgen de Oro de la citada villa, que es cabecera y principal en el municipio de Zuia.

Según la directora de la citada organización, Garbiñe Petriati, "es inaceptable que después de más de 30 años, en el territorio histórico se conculque el derecho a estudiar en la propia localidad y que unos padres no puedan matricular a sus hijos en el modelo D". Al parecer, el problema no es nuevo. Según los datos ofrecidos ayer en rueda de prensa, durante varios años los padres que optaban por el modelo D han tenido que matricular a sus hijos en la escuela de la localidad de Izarra, a siete kilómetros de Murgia.

Behatokia conoció por primera vez este caso en febrero y desde ese mismo momento ha estado trabajando en la búsqueda de una explicación. Según su versión, se ha intentado conocer el motivo que hace imposible estudiar completamente en euskera en el Virgen de Oro. Y, al parecer, sin demasiada suerte. "Nos hemos dado cuenta de que no hay ninguna razón, de que no hay ningún motivo para que los alumnos que empiezan en la escuela en el primer curso de Educación Infantil no puedan hacerlo en el modelo D", sentenció Petriati. Por ello, el grupo de padres y madres damnificados por la situación se han unido para poner en común una solicitud: que se garantice el derecho a estudiar en el modelo D en Murgia a todos aquellos alumnos que se matriculen en el primer curso de Educación Infantil a partir del próximo mes de septiembre. Aparte, para dar a conocer la situación que viven sus hijos, el colectivo de afectados ha producido un breve documental que se puede ver en la web http://vimeopro.com/duintasun/bideak/. También, se han solicitado varias reuniones con los responsables del Departamento de Educación, así como con la oficina del Ararteko y los representantes de Elebide. Según la respuesta que se les traslade, los padres que han elevado esta queja no descartan la opción de trasladar el tema al Parlamento Vasco.

Dadas las circunstancias, Petriati insistió en que "saber euskara también es una vía para trabajar y vivir aquí, un medio para la integración y la convivencia y es innegable que hoy en día el único modelo lingüístico que garantiza su dominio, que garantiza saber euskara, es el modelo D".

Junto a ella, los propios padres añadieron sus pesares en primera persona. Natxo Ruiz, uno de ellos, indicó que, como todo el mundo, quieren lo mejor para sus hijos. Por eso apuestan por el modelo D. "Eso lo tenemos muy claro ya que actualmente es el único que garantiza el aprendizaje del euskara y del castellano". Al respecto, también señaló que "en nuestro caso, nosotros queremos que nuestro hijo sea euskaldun porque, entre otras cosas, sabemos que el euskara le abrirá puertas (...). Yo quiero a mis hijos integrados en la sociedad; el futuro viene en euskara y tengo claro que saber euskara es también una vía para evitar la exclusión social", añadió Ruiz.

Experiencia personal Según su experiencia, a principio de año fueron a la escuela Virgen de Oro de Murgia con la intención de matricular a su pequeño de dos años. Llevaron toda la documentación necesaria para realizar la matricula y allí mismo expresaron a la directora del centro su intención de matricularlo en el modelo D. "Para nuestra sorpresa, nos respondió que no podíamos elegir como primera opción en Murgia el modelo que queríamos para nuestro hijo", se sinceró justo antes de explicar que "la directora nos dejo claro desde el primer momento que si queríamos que nuestro hijo estudiara en el modelo D la única opción era llevarlo a Izarra, a siete kilómetros de nuestro pueblo". Por ello, y una vez comprobada la situación en la que no se estaban garantizando sus derechos decidieron recurrir al Observatorio de Derechos Lingüísticos Behatokia.

]]> <![CDATA[Komunikazioa erakundeetan aditu tituluaren 2. edizioa]]> Mondragon Unibertsitateak “Komunikazioa erakundeetan” aditu tituluaren 2. edizioa prestatu du, zuzendua lanean diharduen jendeari eta lizentziadunei. 2013ko urritik hasita, ostegun arratsaldero emango da, Aretxabaletako campusean. Aditu titulua euskaraz emango da, MUren titulu propio gisa eta 9 hilabete iraungo du. Dagoeneko, zabalik dago aurrematrikulatzeko epea. Matrikulatzeko azken eguna, bestalde, irailaren 13a izango da.

bideoa ikusi

Aditu tituluaren helburua da ulertzea komunikazio paradigma berriak eta horiek erakundeetan duten eragina eta prestatzea profesionalak erakundeetako komunikazio jarioa bideratzeko. Zuzenduta dago, bestalde, lanean dabiltzanei enpresa, elkarte eta erakundeetan, batez ere komunikazioan; bestetik, aditu titulu hau oso egokia da enpresa-komunikazioaren nondik norakoa ezagutu eta menderatu nahi duten lizentziadun berrientzat, bereziki ikasketa hauek dituztenentzat: Ikus-entzunezko Komunikazioa, Humanitateak eta Enpresa, Kazetaritza, Lan Harremanak eta Industria Antolakuntza Ingeniaritza.

Aditu titulua 30 ECTS kreditutan banatuta dago, 15 edukietarako eta beste 15 proiekturako. Edukietan %15 presentziala izango da; gainerakoa, ikasleak bere kasa egin beharrekoa. Edukiak, bestalde, 8 materiatan banatuko dira: 

  1. Marketin eta komunikazio oinarriak.
  2. Komunikazioa erakundeetan.
  3. Baliabide teknologikoak.
  4. Jarrerak komunikaziorako.
  5. Enpresa eta erakundearen kultura berriak.
  6. Jende eta kamera aurreko komunikazioa.
  7. Mintegiak adituekin.
  8. Proiektua: definizioa, tutoretzak, garapena eta aurkezpena.

Ikasturte amaieran, ikasleak titulu bat jasoko du, hartutako kreditu kopuruaren araberakoa.

Aditu titulu hau proiektuen metodologian oinarrituta dago. Horretarako, proiektu errealak oinarri hartuta (15 ECTS), ikaslea izango da ikaskuntzaren ardatz. Praktikotasun horretan sakontzeko asmoz, ikasle bakoitzak kurtso amaierako proiektu bat osatu eta aurkeztu beharko du. Lan hori bideratzeko, ikasle bakoitzak tutore bat izango du. Halaber, tutoretza saioak antolatuko dira, taldeka zein bakarka. Kurtsoaren hasieratik komunikazio arazo erreal bat identifikatuko da eta proiektuaren ardatza arazo horri konponbidea ematea izango da.

Aditu titulua 2013ko urriaren 3an hasiko da, eta 9 hilabete iraungo du. 2014ko uztailaren 5ean amaituko da, ikasleek egindako proiektuak aurkeztu eta gero. Prezioa: 3.900€.

]]> <![CDATA[Abian da Sakanako Behatokia eskualdeari «forma» emateko]]>

Sakana Behatoki Sozioekonomikoa jarri dute martxan berriki hainbat eragilek, lankidetzaren bitartez eskualdearen garapena bultzatzeko. Ekonomia-, gizarte- eta ingurumen-jasangarritasun oinarri izanik, enplegua sortzea da egitasmoaren xede nagusia, betiere, eskualdeko baliabideak erabiliz. Hurrengo sei hilabeteetan jarraitu beharreko bide-orria osatuko dute.

@iraiaoiarzabal

Hurrengo sei hilabeteetarako asmo handiko erronka finkatu du abiatu berri den Sakanako Behatoki Sozioekonomikoak; hain zuzen ere, eskualdeak bere etorkizunari «forma» ematen hasteko plan estrategikoa garatzea. Aste honetan aurkeztu dute Behatokia Sakanako Garapen Agentziako Iker Manterolak, Sakantzen Sareko Joseba Garmendiak eta Cederna-Garalurreko Susana Mendinuetak, eta egitasmoak gizarte eragile ezberdinen ordezkaritza zabal eta anitza izango duela nabarmendu zuten.

Hasteko, eragile guztien artean Sakanaren etorkizuna zein izan daitekeen eta nora bideratu behar den erabakiko dute, eta horretarako, ezinbestekotzat jotzen duten baldintza izendatu zuten: gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-iraunkortasunean oinarritutako enplegua sortzea.

Lau arlo estrategikotan sakonduko dute helburu hori lortze aldera. Turismoan, lehen sektorean eta elikagai industrian, enpresa-zerbitzuetan eta industrian, eta energian; hain justu, horretarako eskualdeak eskaintzen dizkien baliabideak erabiliz. Lan ildo horietan guztietan zeharka hezkuntza eta merkataritza lantzeko konpromisoa hartu dute.

Prozesu parte hartzailea

Era berean, proiektuaren garapena parte hartzean oinarrituta egotea ezinbestekotzat jotzen dute sustatzaileek, eta horregatik, lan ildo estrategiko bakoitza lantzeko 10-15 pertsonaz osatutako lantaldeak sortuko dira. Beraz, hurrengo urratsa lantalde horiek eratzeko partaideak bilatzea izango da. Horien eginbeharra sektore bakoitza aztertu eta ekintza zehatzak proposatzea izango da, ondoren Behatokiaren baitan eztabaidatu eta adosteko. Prozesu hau guztia aurrera eramateko sei hilabeteko epea izango dute.

Plan Estrategikoaren izaerari dagokionez, administrazioari eta enpresei eragin nahi diela jakinarazi zuten, publikoa eta pribatua uztartuz. «Horrek egitura produktiboa indartu eta herritar guztien ongizatea bultzatuko du», gaineratu zuten.

Plangintza hamar urteko epean gauzatzea espero dute eta 2023. urtera arte adostutako ekintzen jarraipena, kontrola eta egokitzapenak adostea izango de Behatokiaren betebeharra.

Prozesu osoan zehar Sakanako herritarrak ahalik eta maizen informatzea da helburuetako bat, proiektuaren izaera parte hartzailea indartzeko asmoz.

]]> <![CDATA[«Euskararen Txioketa» 2013-05-18 eta 2013-05-19.]]> «Euskararen Txioketa» izenarekin bataiatu dugun euskararen albistegia duzu erabili.com webgunean 2013-05-18an eta 19an Twitter harreman sarean @PatxiSaez-ek euskarari buruz argitaratu dituen berri guztiekin.

Hona hemen atzoko egunez 2013-05-18an eta 19an Twitter harreman saretik jasotako «Euskararen Txioketa» (albistearen muinera joateko, albistearen barneko lotura urdinean sakatu):


2013ko maiatzaren 19an

25-Hur Gorostiaga: «Ekainak 1».

24-Aditzak.com euskal aditzak jokatzeko tresna. Garikoitz Knönrren proiektua.

23-Eneko Barberenea: «Euskaldunok trinkotu beharra dugu egoera linguistiko asimetriko honi buelta eman nahi badiogu».

22-Txema Pitarke: «beti egin dut ahalegina zientziaren nazioartekotasuna euskararen sustapenarekin uztartzeko».

21-Mediterraneoko hizkuntzak.

20-Gorka Lekaroz: Nafarroako euskal mintzoen egungo mugak (eta IV): azken hitza.

19-Xabi Paya: «Euskal imajinarioa in situ partekatzeko gunea da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketaren finala».

18-Koro Garmendia: «Hizkuntzen arteko bizikidetzaren ondorioz alde bietarako hizkuntza-migrazioak gertatzen dira».

17-Eguneko esaldia: «Eguerdiko euria, egun guztiko euria».


2013ko maiatzaren 18an

16-Eneritz Zabaleta: «Orain, Kortsikan onartu dutena indarrean jartzen ote duten da kontua».

15-Kontrako botorik gabe, gehiengo zabalarekin onartu dute Korsikeraren ofizialtasuna: orain euskararen txanda da.

14-Mintzanet, euskaraz mintzatzeko sare-ekimena.

13-Iker Salaberria: «Euskararen herri harresia».

12-Euskaldun eta euskaltzale guztiak deitu dituzte ekainaren 1eko Baionako manifestaziora.

11-Euskaraz bizi den herrian, «bertan goxo» geratzeko arriskua.

10-Iruñean barrena fotografo, hizkuntza eskubideak aldarrikatzeko.

09-Euskararen erabilera okerrak: -go edo –ko.

08-Andoni Egaña: «1894an Pio Barojak mediku lanpostua euskararen ezagutzari esker lortu zuen Zestoan».

07-Zaldibartarren %27ak etxean euskaraz egiten du eta kalean %22ak.

06-Euskaldunok oker egiten ditugu bilaketak Google bilatzailean.

05-Azkoitian Bai Euskarari ziurtagiria duten 45 saltokiak ezagutarazteko, erosketa txartelen zozketa egingo dute.

04-Jon Agirresarobe: «Orion esparru publikoetan ere, lekua hartzen ari da euskara. Baina Orion oro ez da urre».

03-Euskaldunen jatorria ardatz.

02-Itziar Diez de Ultzurrun: «Atlantiar proiektuko II. biltzarrean, hizkuntza aztergai Irungo FICOBAn».

01-Eguneko esaldia: «Gezurra inoiz ez da bizi zahartu arte. Sófocles».

__________________________________________________

Hurrengo egunera arte zain egon gabe, egunean eguneko albisteak, argitaratu ahala, jarraitu nahi dituenak ere, aukera izango du goizeko 08:00etatik aurrera euskararen aktualitatea minutuz mintu jarraitzeko, HEMEN

__________________________________________________

Edozein euskaltzalek, astelehenetik ostiralera, eguneroko maiztasunarekin euskarari buruzko albiste guztiak izango ditu esku-eskura erabili.com webgunean. Asteburuan txiokatutako albisteak, berriz, astelehenean argitaratuko ditugu.

Egunero, goizeko 8:00ak baino lehen, bezperan Patxi Saez Azpeitiko Euskara Patronatuko zuzendariak twitterren argitaratuta dituen albiste-mezu guztiak erabili.com webgunean berrargitaratuko ditugu.

Hiru modu dituzu Patxi Saez AEPko zuzendariaren albiste-zerrenda jarraitzeko:

  1. Twitterren izena eman eta mezu zerrenda bat zabalduz eta @PatxiSaez zerrendaren harpidedun edo jarraitzaile bihurtuz. Era honetara, euskararen aktualitatea unean-unean jarraitu ahal izango da.
  2. Patxi Saezek twitterren https://twitter.com/PatxiSaez argitaratutako albiste-mezu guztiak erabili.com webgunean berrargitaratuko ditugu, egunero. Era honetara, han argitaratutako mezu guztiak hemen jarraitu ahal izango dira.
  3. Edozein unetan Patxi Saezen twitterreko helbidera joz argitaratu dituen albiste-mezu guztiak irakur daitezke eta jarraipena ere egin daiteke minutuz minutu.

Orain arte argitaratutakoak

01-«Euskararen Txioketa» egunero-egunero erabili.com webgunean.

02-«Euskararen Txioketa» 2013-04-30.

03-«Euskararen Txioketa» 2013-05-01.

04-«Euskararen Txioketa» 2013-05-02.

05-«Euskararen Txioketa» 2013-05-03.

06-«Euskararen Txioketa» 2013-05-04 eta 2013-05-05.

07-«Euskararen Txioketa» 2013-05-06.

08-«Euskararen Txioketa» 2013-05-07.

09-«Euskararen Txioketa» 2013-05-08.

10-«Euskararen Txioketa» 2013-05-09.

11-«Euskararen Txioketa» 2013-05-10.

12-«Euskararen Txioketa» 2013-05-11 eta 2013-05-12.

13-«Euskararen Txioketa» 2013-05-13.

14-«Euskararen Txioketa» 2013-05-14.

15-«Euskararen Txioketa» 2013-05-15.

16-«Euskararen Txioketa» 2013-05-16.

17-«Euskararen Txioketa» 2013-05-17.

]]> <![CDATA[Patxi Baztarrika: "Elkarlana areagotu egin beharko dugu baliabideei etekin handiagoak ateratzeko"]]>

2005etik 2009ra bezalako gogotsu eta grinatsu heldu dio aro berriari Patxi Baztarrikak, Hizkuntza Politikarako sailburuorde lanetan. Euskararen egoera, Jaurlaritzaren lehentasunak, dirulaguntzak eta Tokikom bezalako elkarguneak ditu berbeta gai elkarrizketa honetan.

 

Jaurlaritzara itzuli zara berriro ere. Aurreko aldian egindako lanaren jarraipen moduan ikusten duzu bigarren hau ala aro berri eta ezberdina hasi duzu?

Jarraipena ere bada, jakina. 2005-2009 legealdian ezarri genituen Euskararen Aholku Batzordearen oinarri nagusiak, Euskara 21 izenburukoak. Oinarriak hor daude eta horiek garatzea da egitekoa. Baina, ezer ez da berdin eta gauzak aldatu egin dira. Beste testuinguru politiko batean gaude…

Eta zure aurrekoak, Lourdes Auzmendik, egindakoari jarraipena ematera zatoz?

 Kolore aldaketa dagoenean, erabateko aldaketak espero dituzte askok. Ni ez naiz etendura handien aldekoa, baina gauza batzuk beste modu batera edo beste indar batekin egingo ditugu. Euskara Sustatzeko Ekintza Plana aurreko legealdian onartu zen eta gobernu honek bere egiten du. Baina egongo dira aldaketak.

Oraingoak baino urte oparoagoak bizi izan zenituen aurreko agintaldian, diruari dagokionez. Zailagoa da egoera berri honetan lan egitea?

 Gutxiagorekin gehiago egiten ahaleginduko gara eta lehen egiten ziren gauzak beste era batera egin beharko ditugu orain, eraginkorragoak izan... Elkarlana areagotu egin beharko dugu baliabideei etekin handiagoak ateratzeko. Baina dena ez da dirua. Esaterako, berrikuntza bat: euskarari zehar-lerroa aitortu eta onartuz gobernuaren jardun guztian, Jaurlaritzako sail bakoitzean euskara unitate bat sortuko dugu, sail bakoitza hizkuntza politikaren ispiluaren aurrean jarrita.

Administrazioa euskalduntzeko modu bat?

Jakina. Modu eraginkorrez bermatze aldera herritarrei aitortuak zaizkien hizkuntza eskubideak. Euskara ez da gauza sektoriala, jendarte eta herri aginte osoaren kontua da. Gobernu osoak euskararen alorrean egiten duenaren arabera neurtuko da gobernu horren eraginkortasuna. Lortu nahi dugu sail guztien inplikazio handiagoa hizkuntza politikan.

Egongo da zerbait egin nahi bai, baina albo batera utzi beharko duzunik?

Ahalegin handia egin dugu azkenean aurrera atera ez den aurrekontua egituratzean. Baina, aurrera atera ez bada ere, balio izan digu gure lehentasunak definitzeko. Dirulaguntza deialdi edo politiketan indar handia jarri dugu. Jendartean euskara bultzatzeko oinarrizkoak diren horiei ez diegu murrizketarik ezarri. Ezin ahal izango dira egin lehen egiten ziren guztiak eta egiten ziren moduan, baina, euskararen erabileran atzerapausorik gabe aurrera jarraitzeko oinarrizkoak diren horietan, Jaurlaritzak ez du atzera egingo.

Zeri emango diozue lehentasuna?

Bi gauza nabarmendu ditugu: batetik, helduen euskalduntzea jendarte elebidun orekatua lortzeko. Horretarako, pertsona elebidunak behar ditugu. Eta, hortaz, euskaltegiek 2013an izango dute 2012an izan zuten finantzazio bera, nahiz eta Jaurlaritzak %10 gutxiago izan gastatzeko. Gainera, ikasleentzako dirulaguntzak berreskuratu ditugu 700.000 eurorekin, iaz Gobernuak ezabatu ondoren. Beste lehentasuna? Euskarazko hedabideak. Iazko kopuru berbera izango dute. Aurreko hiruzpalau urteetan, dirulaguntzak etengabe behera joan dira. Aurten, nahiz eta diru sarrerak txikitu, geratu egin dugu beherakada hori. Eusko Jaurlaritzaren aurrekontua batez beste %10 jaitsi bada, Hizkuntza Politikarena %9 jaitsi da.

Marra gorria aipatzen du Urkulluk, baina hizkuntza politika ez du aipatzen…

Hizkuntza politikaren ardura izanda ere, neure egiten ditut lehendakariak markatu dituen marra gorriak: hezkuntzako oinarrizko zerbitzuak, osasunekoak, pobreziaren kontrako dirulaguntzak…; enplegua sortzeko edo hari eusteko neurriak… Uste dut eguneroko bizitzan egiten duguna dela. Ikusi, bestela, Debagoieneko kooperatibek ze neurri hartu dituzten langileek euren soldatak jaitsiz enpleguari eusteko.

Zela baloratzen duzu Hekimen edo Tokikom bezalako elkarguneak sortu izana euskarazko hedabide ez publikoek?

Oso garrantzitsuak dira euskarazko hedabide ez publikoak. Hedabideen munduan, nagusia, publikoa, EITB daukagu, baina besteen ekarria ezinbestekoa da. Batetik, euskararen erabilera bultzatzeko, baina baita aniztasunari eusteko edo bultzatzeko. Horrek eskatzen du hedabideak ahalik eta eraginkorrenak izatea. Sinergiak batzeko ahaleginak egitea, elkarguneak sortzeko ahaleginak egitea. Tokikomen kasuan, toki hedabideak bideragarriago egiteko… Jaurlaritzako aurrekontuan aurreikusita geneukan Tokikomekin hitzarmena egitea bi urterako eta aurrekontua onartu ez denez, luzatutako aurrekontuan ez dagoen arren horretarako diru partidarik, aurkituko ditugu bideak aurreikusi genuen dirulaguntza izan dezan Tokikomek 2013 eta 2014an. Garrantzi handia ematen diegu toki hedabideei eta hauen bideragarritasun eta eraginkortasuna ahalbidetzeari.

Administrazioaren eta Tokikom edo Hekimen bezalako elkarguneen arteko elkarlanean sinesten duzu?

Bai, jakina, ezinbestekoa da. Ez herri aginteek, ezta herri ekimeneko erakunde edo taldeek, inork ezin du bakarrik jardun. Ez da komeni. Eta, ostera, elkarrekin gauza asko egin ditzakegu. Eta, elkarlana hedabideen artean ere bai. Hedabideen kontsumitzaileak diren horien beharrak asetzeko moduko produktuak egin behar dira. Eta beti kontuan izanda kontsumitzaileok askotarikoak garela. Kolore bakarreko produktuak, askotan, mutu geratzen dira. Euskarazko hedabideak eraginkorrak izango badira, sortu beharko dituzte produktu propioak, gaztelaniazkoen mimetismoan erori gabekoak. Eta, kontsumitzaileentzako erakargarriak izango diren produktuak egiteaz gain, aniztasuna bermatzeko gauza izatea ere beharrezkoa da. Hortaz, hedabideen arteko elkarlanak bateragarri izan beharko du aniztasunarekin, elkarrekiko errespetuarekin, ikuspuntu ugaritasuna mantentzearekin. Askotarikoen errespetuan oinarritzen ez diren elkarlanek bide motza dute. Ziur nago euskarazko hedabideek aurkituko dutela bide egokia.

Elkarlan horrek, esaterako, EITBren eta tokiko telebisten artekoa ere izan behar du?

Bai. Elkar hartuta asko egin daiteke. Komenigarria izango litzateke EITB bezalako talde handi eta publikoek beste hedabide ez publiko eta txikoagoekin elkarlanean jardutea.

Zertan gauza daiteke elkarlan hori?

Esaterako, bataren eta bestearen produkzioa trukatuta. Norberaren jarduera eremuan landutakoak EITBri erabilgarri jarrita. Edota, trukean, EITBren hainbat fondo tokikoen esku utzita, programak trukatuta…

Arrasate Press euskarazko hedabide lokalen artean aitzindari eta erreferentzia nagusia izan zena sortu zela 25 urte beteko dira aurten, abenduaren 2an, hain justu ere. Zenbaterainoko garrantzia izan zuen Arrasate Press-en sorrerak euskararen eta euskarazko hedabideen normalizazioan?

Gogoan dut atera zen eguna. Andoainen nengoen Udaleko Euskara Zerbitzuan. Bide berri bat ireki zuen Arrasate Press-ek. Doako prentsa, hurbileko informazioa herritar guztien eskura jartzea. Informazio lokala euskaraz. Bide erakusle izan zen besteentzako. Irakurleak irabazi zituen sorreratik… Esan dezaket hura izan zela gaur egun Goiena denaren hazia. Une hau aprobetxatu nahi dut zorionak emateko Joxe Arantzabali.

"Vamos a españolizar Cataluña" eta mota horretako esaldiek zer sorrarazten dizute?

Zirrara eta haserre puntua. Batzuetan, axolagabetasun puntu bat ere bai, zelan harrapatzen zaituen… Horren atzetik dago Espainiari, praktikan, bere eleaniztasuna onartzea asko kostatzen zaiola. Aitortu bai, baina, gero, elebakar bezala funtzionatzen dute Espainiako erakundeek. Eta hori dator, nagusiki, 2008an sinatu zen Manifiesto por la lengua común hartatik, non eskatzen baitzen espresuki zenbait autonomia estatututan aldaketak egin beharko liratekeela, hain zuzen ere, estatutu horietan hizkuntzari ematen zitzaion tratamenduarengatik. Zenbaiti gehiegi iruditzen zaio gurea edo katalanena bezalako hizkuntza errealitatea, Espainia ele eta kolore bakarrekoa nahiko luketelako. Hizkuntzek ez dute egiten borrokarik, hiztunek erabiltzen dituzte hizkuntzak borrokarako. Wert ministroaren berba hauek testuinguru horretan sartzen ditut.

Euskara aurrera ala atzera doa?

Zalantzarik gabe, aurrera doa. Etengabe hazten ari den hizkuntza da euskara. Bereziki, Euskal Autonomia Erkidegoko errealitatearengatik. Eta bertan bizi garelako Euskal Herriko biztanleen %80 eta euskal hiztun gehienak. Nahiz eta Nafarroan euskarak izan duen bilakaera oso motela eta Iparraldean atzeraka doan. Euskararena hazkunde baten historia da. Horrek ez du esan nahi, ordea, euskarak etorkizun oparoa bermatuta daukanik. Euskara hazi bada, ahalegin berezia egin dugulako izan da. Gauzak ondo egiten badira, hazi egiten da, Euskal Autonomia Erkidegoan bezala; motel, apal, makal doa, Nafarroan bezala; edota galerak izan ditzake, Iparraldean gertatu den moduan. Honek erakusten du aurrera egitea posible dela gauzak ondo egiten badira. Eta etorkizuna bermatuko dugu gaur egiten dugunaren arabera. Erronka berriei modu txukun eta eraginkorrean erantzuten badiegu, aurrera egingo dugu. Munduan, hizkuntzak biziberritzeko ekimenei dagokienez, esku bateko hatzekin konta daitezke euskararen moduko kasu aurreratuak. Askok aitortzen dutena baino egoera hobea da euskararena, baina beste askok nahiko genukeena baino apalagoa.

Gazteen artean, ordea, ezagutza hazi egin bada ere, erabilera ez da moteldu?

Ezagutza handiagoa da erabilera baino, baina aurrera doa erabilera ere gazteen artean. Erabilera hori esparru formaletan hazi da bereziki eta moteldu egin da esparru ez formaletan. Baina gazteen artean hazi da, gehienbat, erabilera. 15 urteko epean bikoiztu egin da. Nagusiki, hezkuntza sistemarengatik. Egia da, hala ere, gaurko gazte euskaldunek ez dutela lehengoek baino gehiago erabiltzen. Arduratzeko datua da, baina ez larritzekoa. Gazte horien gehienen lehen hizkuntza, etxekoa, ez da euskara, gaztelania baizik. Eta hori oso faktore garrantzitsua da erabilerarako.

Administrazioek, euskara elkarteek, hedabideek… lan egiten baldin badute ere euskararen alde, jendarteak begirune txikiagoa ez dio euskarari?

Jendartea aldatu egin da. Eta euskal hiztunak ere aldatu egin dira. Lehen, gazte euskaldun gehienen etxeko hizkuntza euskara zen; gaur egun, ez. Gaur, gehienen hizkuntza afektiboa gaztelania da. Lehen, gazteok modernitatearekin lotzen genuen euskara, eta baita demokraziaren aldeko borrokarekin. Gaur egun, absurdoa da esatea 15 urteko gazte bati euskara zapalduta dagoela, ikasketa guztiak euskaraz egin baditu. Esan nahi dut behar dela kontzientzia bat indartzea euskararen alde, elebidunok hautatu egiten dugulako zein hizkuntza erabili. Baina jendarte zabal honetan, kontzientzia ez da izango politikoa nahitaez. Beste era batekoa izan beharko du

Iparraldeko eta Nafarroako ikastolei diruz lagunduko die Jaurlaritzak?

Seaskaren ikastolek 30 urte bete dituzte aurten eta horra ailegatu badira izan da herritarren babesarengatik, egin duten lanarengatik eta baita, neurri batean, elkartasunagatik. Eta horretan, Jaurlaritzarena izan da nagusia. 2005-2008 legealdian, Seaskako ikastolek milioi euro ugari jaso zituzten Eusko Jaurlaritzarengandik. Eta aurrerantzean ere lagunduko diegu, gure lehentasuna Euskal Autonomia Erkidegoa izan arren. Oraintsu, 400.000 euro jarri ditugu Iparraldean euskararen sustapenean lanean diharduten eragileen artean eta horien artean dago Seaska.

 

jatorrizkoa

]]> <![CDATA[5 000 twiterlari baino gehiago aritzen dira euskaraz, Umapen arabera]]> Sare sozialetan eman den euskararen erabilpenaren igoera nabarmena izan da. Azken hiru urteotan hamar aldiz biderkatu da Twitter sare sozialean euskaraz aritzen diren erabiltzaileen kopurua. Umapek argitara eman dituen datuak dira. Twitterreko euskarazko jarduna aztertzen duen proiektu teknologikoak txio denak aztertu eta galbahetik pasatzen ditu, euskarazkoak zeintzuk eta zenbat diren zehaztuz. "Gaur egun lasai esan genezake, gutxienez, 5 500-6 500 bagarela", adierazi dute Umapetik. Twitter 2006. urtean hasi zen, eta garai hartan oso harrera apala izan zuen Euskal Herrian. 500 inguru ziren euskaraz txioka hasi zirenak. "Facebook ezagunagoa zen orduan" gaineratu du.

Xole Aramendi


Urtzi Odriozola Umapeko garatzailearen esanetan batez ere azken urteotan sare sozialek izan duten booma ezinbesteko faktorea da igoera ulertzeko. "Twitterren ezagutza handituz joan da. Batetik, telebista saio asko Twitter bidez jarraitzen ditu jendeak eta telebistan bertan asko hedatu da Twitterren presentzia. Bada besterik: M-15 mugimenduak eta antzerakoek Twitter erabili dute mugimendua sustatzeko eta gazteengan eragin handia izan du", adierazi du.

Sakelakoaren, tresna beraren zabalpena ere ezin ahaztu. "Mugikor soila izatetik smartphone izatera pasa da. Ukipenezko pantailek eskaintzen dituzten erraztasunak direla-eta, gazteez gain, helduen artean ere, anitz zabaldu da Twitterren erabilera", gaineratu du.

Twitterrek 2006. urtean eman zituen lehen pausuak. Garai hartan oso harrera apala izan zuen Euskal Herrian. 500 inguru ziren euskaraz txioka hasi zirenak. "Tuenti edo Facebook ezagunagoak ziren orduan", erran du.

Codesyntax enpresak garatutako proiektu teknologikoa da Umap. 2010. urtean jarri zen abian. Helburua argia zen: Twitterren euskarazko jarduna filtratzea. "Euskal komunitateak Twitterren zer zioen jakin nahi genuen", erran du.

Berrikuntza betean sartuta dago Umap. Astelehenero ematen dute erabiltzaileen neurketaren berri. Euskara portzentajea jakin daiteke, beste hainbat daturen artean. Orain, hilero, estatistika landuagoak argitara emango dituzte. «Robotak hilabete horretan zenbat erabiltzaile hartu dituen edo euskararen erabilera zenbatekoa izan den jakingo dugu, garapena ikusteko», azaldu du.

Apirileko neurketa dakarkigu. Joan den hilean %49,12koa izan da euskararen portzentajea Umapek neurtutako txioen artean. Gaztelerarena %29,50ekoa eta frantsesarena %0,77koa. Laster argitara emango dituzten emaitzak dira.

Iñaki Larrañaga Zuzeu atari digitaleko kazetaria ere bat dator Urtzi Odriozolarekin. "Twitter tresna bera asko zabaldu da urte hauetan guztietan. Arrazoia ez da bat-batean euskaldunok jauzi egin dugula euskaraz hitz egitera, Twitter hizkuntza guztietan zabaldu da eta azken bizpahiru urteotan ikaragarri igo da Euskal Herrian erabiltzaile kopurua".

Larrañagak garrantzitsutzat jo du "Interneten edukiak euskaraz sortzea". Zergatik? "Edukirik ez badago jendeari kosta egiten zaio Interneten euskara erabiltzea, ez duelako ikusten euskara Interneterako hizkuntza denik".

Twitter jendartearen isla da bere esanetan. "Batzuk euskara hutsez aritzen dira, eta badira ere komunikazio hizkuntza gaztelera izan eta euskara modu anekdotikoan erabiltzen dutenak. Hizkuntza minorizatua izateak dituen ondorioak berberak dira kalean zein sarean. Euskaraz jakitea gauza bat da, eta, sarean euskara erabiltzea, beste bat. Euskaldunek gazteleraz ere badakite eta badira erdarara jotzen dutenak, jende gehiagorengana iritsiko direlakoan. Hori bai, 5.000 pertsona inguru euskaraz aritzen badira, inguruko jendeak ikusi egiten du eta horrek euskaraz egitera erakar ditzake", argitu du.

Bere testuinguruan kokatu beharrekoak dira Umapen datuak, irakurketa egokia egin ahal izateko. "Indigenous Tweets orrian begiratuz gero, ikus dezakegu hiztun gutxi dituztenen ligan euskaldunok garela onenak. Katalanekin alderatuz, esaterako, erabiltzaile kopurua hamar bider txikiagoa da, baina, aldiz, hizkuntza jakin eta erabiltzen dutenen portzentajea antzekoa da gurean", esan du.

Iñaki Larrañagak aurkitu du hain baikorra ez den daturik ere. "Bilbo hirian eta inguruan idazten den guztiaren artean trending topic direnak hartuz gero, gai idatzienak erdaraz dira. Gehienek gazteleraz egiten dute eta gai gehienak Espainiakoak dira. Euskaldunon pisua, nahiz egon bagauden, eta ez da gutxi hizkuntza txiki batentzat Interneten hor egotea, txikia da gazteleraren aldean".

Larrañagaren esanetan, Aske Gunean bizitako esperientziak erakutsi du "euskaraz Twitterren aritzeko gai den jendea egon badagoela, baina modu arruntean egunero euskaraz idazten duena ez da horrenbeste".

Non gauden ikusita harro egon beharrean gaudela nabarmendu du. "Hizkuntza minorizatua izanik egon bagaude eta horretaz harro egon beharko genuke. Batzuetan geure buruari zama handiegia jartzen diogu. Garena gara. Baina bere horretan baloratu behar dugu daukaguna: komunitate bat gara, euskaraz aritzen dena. Saiatuko gara handitzen, baina ez da erraza non handitu aurkitzea", adierazi du.
]]> <![CDATA[Diagnostiko bat haur eta gazteen osasunari, baita euskararenari ere]]>
Hunkigarria izan zen 23. Osasun Biltzarraren hasiera, Ander Arrazola kidea omendu baitzuten. Duela urte batzuk hil zen sendagile donostiar hau. Nafarroan lan egin zuen beti, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeko partaide izan zen hastapenetatik eta anitz eman zion hizkuntza honi.
 
Ehun profesional inguru bildu ziren Iruñeko Osasun Ikasketen Unibertsitate Eskolan, gehienbat pediatrak. Koldo Miranda Orella erradiologoak eman dio GARAri bilkuraren berri. Kontatu duenez, euskarari ere egin zioten diagnostikoa paziente bat balitz bezala: «Biltzar hau posible izateak Iruñean, Nafarroako osasuneko profesional askorekin, esan nahi du euskara mantentzen dugula, bizirik eusten diogula. Halere, Fernando Reyk hitzaldia eman zuen gai honi buruz eta ezkorra izan zen; hori izan zen behintzat entzuleon sentsazioa».
 
Rey Iruñeko mediku eta itzultzailea da, eta azaldu zuen gero eta euskaldun gehiago garela, euskarazko arreta izateko arazorik ez dagoela, baina gero euskara ez dagoela nahi bezain indartsu. Mota anitzetako arazoak aipatu zituen: bat hizkuntzaren kalitatea da, bi medikuren artean termino teknikoak erabiltzean, edo pazienteekin. Batzuetan ez dakite nola adierazi, esaterako, «le escuece». Administrazioak ere ez duela bidea errazten gaineratu zuen hizlariak, baina ondorio bat atera zuen: «Gure esku dago. Euskara kalitatezkoa ez izan arren, erabili behar dugu, errua besteei bota beharrean».
 
Biltzarrean erakutsitako euskara hagitz ona izan dela nabarmendu du Mirandak: «Jendeak ongi hitz egin du, euskara teknikoa ere oso ona izan da. Baditugu baikor izateko arrazoiak».
 
Prebenitu, diagnostikatu, konpondu
 
Hiru mahai-inguru izan zituzten: lehenengoan etorkizunari begira jarri ziren, prebentzioa lantzeko. Alderdi sozioekonomikoek haurren osasunean zer nolako eragina duten hausnartu zuten. Adibidez, 2002an Argentinan «corralito»-a zela-eta haur jaioberrien pisua anitz jaitsi zen. Bigarrenean diagnostikoa landu zuten. Bertzeak bertze, elikagaien alergietarako tratamendu berriak jorratu zituzten. Euskal Herriko Lehen Mailako Pediatren Elkarteko Txabi Txakartegik azaldu duenez, ume batek janari bati alergia ziola detektatuz gero, produktua kentzen zitzaion lehen: fruitu lehorrak izan, arrautzak, edo horien aztarnak. Orain, berriz, arrasto horiek ongi jasotzen baditu, pixkanaka eman egiten zaizkio, nahiz eta analisietan alergia duela agertu. Duela lauzpabost urte hasi ziren tratamendu honekin, batez ere saihesteko zailak diren elikagaiekin, esnearekin eta arrautzekin, eta emaitzak onak dira. Pediatrak adierazi duenez, tentuz egiten da, ospitalean, eta gutxika gorputza alergia dion gauzari ohitzea lortzen da.
 
Nahiz eta ongi prebenitu, gaixotasunak diagnostikatzen direnean neurriak hartzeko tenorea da eta hori izan zen azken solasaldiaren xedea: konponbidea martxan jartzea. Bioetikaz hitz egin zuten, adingabeek osasunean duten autonomiaz. Koldo Martinez medikuak aitortu zuen sarri galdetzen diotela beren buruari operazio bat egiteko nori eskatu behar dioten baimena, gurasoei edo gazteari. Badago adin muga bat finkatuta: 16 urte. Hortik aitzinera gazteak baimena emateko gaitasun osoa du eta berez sendagileak ez du gurasoen iritzia kontuan hartu behar. Halere, Martinezek dioenez, egoera aztertzea komeni da.
Bukaeran, euskarazko osasunarekin lotura duten argitalpenak sustatzeko Agote saria eman zieten Iker Badiola eta Edurne Alonsori, «Giza Histologia» lanagatik, eta Sagrario Aleman euskaltzainak itxi zuen biltzarra ipuin batekin.
Nesketan titiek adierazten dute pubertaroa iritsi dela eta mutiletan barrabilek
Pediatra, familia mediku eta bertze espezialitateetako profesionalak pubertaroaren hasieraz mintzatu ziren: noiz gertatzen den, zein diren adierazleak, non dauden «normaltasunaren» mugak eta noiz hartu behar diren erabakiak... Han izan zen Euskal Herriko Lehen Mailako Pediatren Elkarteko Txabi Txakartegi. GARAri azaldu dionez, nesketan, titiek erakusten dute pubertaroa iritsi dela; mutiletan, aldiz, testikuluek lau mililitroko edukiera izateak. Goiztiarra izanen litzateke neska bati titiburuak 8 urte baino lehen haztea eta mutil bati barrabilak 9 urte bete aitzinetik. Eta berantiarra izanen litzateke 13 urterekin titiburuak ez haztea eta 15ekin, barrabilak.
Nesketan anitzez ohikoagoa da pubertaro goiztiarra eta mekanismo fisiologikoekin egoten da lotuta normalean. Mutiletan arraroagoa da eta tumore batek edo bertze kausa batzuek eragina izan daiteke. M.I.
]]> <![CDATA[Umore Azokak Compagnie Daad eta Ertza taldeen lanak saritu ditu]]> Leioako XIV. Umore Azokak atzo eguerdian eman zion amaiera aurtengo edizioari, eta epaimahaikideek Herbehereetako Compagnie Daaden «La cuisine macabre» ikuskizunari eman zioten aurtengo ikuskizun onenaren saria, azaldu zutenaren arabera, «proposamenaren originaltasunagatik, gurdi bat ikuskizunaren bizkarrezur bilakatuta, horren inguruan interpretazioan oinarrituriko dramaturgia eta gastronomiaren inguruko istorio beldurgarria garatzen dutelako».
 
Euskal talde onenaren saria, bere aldetik, Ertza konpainiak lortu du «4x4» lanarekin, epaimahaikideen hitzetan, «hiri-hizkuntzetan oinarritutako pultsu dramaturgiko, planteamendu estetiko eta soluzio teknikoagatik, eta etnia desberdineko lau dantzarik koreografiatutako arte latza egiten dutelako».
 
Aipamen berezia
 
Era berean, epaimahaikideek aipamen bereziaren saria Fet a Má konpainia katalanari eman zioten, «Swap!» lanagatik, «dantza eta zirkuaren uztarketatik eskaintzen duen fusioagatik, zaindutako oinarri teknikoaz baliatuta komunikatzeko gaitasun handia duen adierazkortasun poetikora daramalako».
Aurtengo azokak maiatzaren 16an ireki zituen ateak eta, bertan, ikusleek Euskal Herriko, Kataluniako, Ingalaterrako, Estatu espainoleko, Errumaniako, Errusiako, Estatu frantseseko, Herbehereetako, Israelgo, Italiako, Poloniako eta Turkiako artistak osatutako 53 konpainiaren 54 ikuskizun ikusteko aukera izan dute.
]]> <![CDATA[Norberaren herrian D ereduan ikasteko eskubidea]]>
Beren seme-alabak herriko eskolan D ereduan ezin dituztela matrikulatu salatu dute gaur Murgiako hainbat gurasok Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren eskutik. Behatokiko zuzendari den Garbiñe Petriatik azaldu duenez "onartezina da hiru hamarkada ondoren, Araban, norberaren herrian D ereduan ikasteko eskubidea urratzea, guraso batzuek beren seme-alabak beren herrian D ereduan ezin matrikulatzea". Arazoa ez da berria, hainbat urtetan beren seme-alabek D ereduan ikastea nahi zuten gurasoek haurrak errepidean jarri behar izan dituzte, 7 kilometrora dagoen Izarrara bidaliz. "Egunero 7 kilometro joan eta 7 kilometro etorri, zergatik eta beren herrian B eredua soilik eskaintzen delako" azaldu du Petriatik

Guraso hauek pairatzen ari diren eskubide urraketa ezagutzera emateko bideo labur bat prestatu dute eta bide batez, antzeko egoera bizitzen ari diren herritarrei Behatokiarekin harremanetan jartzeko eskaera luzatu. Bideoa Behatokiaren Duintasun bideak atarian ikus daiteke:

http://vimeopro.com/duintasun/bideak/

Gurasoek beraiek azaldu dutenez, hainbeste urte ondoren, 2013 urtean, ulergaitza egiten zaie haurrak beren herrian, beren herriko eskolan, D ereduan matrikulatu ezina. Natxo Ruiz-ek (gurasoetako batek) adierazi duenez, mundu guztiak bezala, beraiek ere beren seme-alabentzat hoberena nahi dute eta ondorioz D ereduan matrikulatu nahi dituzte.

"Hori oso argi dugu, izan ere, gauza jakina da euskara (eta gaztelania) behar bezala ikastea bermatzen duen irakasteredu bakarra D eredua dela" azaldu du Ruiz-ek eta segidan ondorengoa gaineratu: "gure kasuan, guk gure semea eukalduna izan dadin nahi dugu, euskarak ateak irekiko dizkiola badakigulako, euskara jakinda lana eskuratzeko aukera gehiago izango dituelako, Euskal Herrian bizi eta lan egiteko aukera gehiago izango dituelako".

Ildo beretik zera adierazi du Natxo Ruizek: "nik ez dut nahi nire seme-alabak lanik gabe gera daitezen euskara ongi ez dakielako. Nik nire seme-alabak hemen nahi ditut, hemen gera daitezen, hemen lan egin dezaten nahi dut eta hori bermatzen duena euskara jakitea da. Nik nire seme-alabak hemengo gizartean integratuak nahi ditut; etorkizuna euskaraz dator eta argi dut bazterketa soziala ekiditeko bidea euskara jakitea dela".

Azaldu duenez, urte hasieran, beren 2 urteko txikia lehen aldiz eskolatu behar zutela eta, Murgiako Virgen de Oro eskolara joan zinen matrikula egitera. Matrikula egiteko beharrezkoa zen dokumentazioa eraman zuten eta han bertan azaldu zioten zuzendariari beren lehenengo aukera D eredua zela. "Gure harridurarako Murgiako eskolan ez zegoela gure semearentzat nahi genuen eredua hautatzerik erantzun ziguten, gure semeak ezin zuela bere herrian D ereduan ikasi" azaldu du Ruiz-ek.

"Zuzendariak lehenengo unetik azaldu zigunez, gure semeak D ereduan ikas dezan nahi badugu Izarrara joan beharko du. Izarrara, gure herritik 7 kilometrora. Bi urteko haurra goizero-goizero 7 km joan eta 7 km etorri, zergatik? eta gure herrian D ereduan ikasteko eskubidea ukatzen zaigulako. Ez dugu ulertzen..." bukatu du Natxo Ruiz-ek.

Egoera horretan, beren hizkuntza-eskubideen urraketa pairatzen ari zirela iritzita, Hizkuntz Eskubideen Behatokira jo zuten laguntza eske eta gaur beraien eskutik eman dute egoeraren berri.

Ildo beretik, Behatokiko zuzendari Garbiñe Petriatik azaldu duenez, "euskara jakitea bertan lan egin eta bizitzeko bidea ere bada, integrazio eta elkarbizitzarako bitartekoa eta gaur egun, euskara ikasteko, euskara jakiteko berme bakarra D ereduan ikastea da. Are gehiago, euskara normalizatu nahi badugu herritar euskaldunak hemen gera daitezen behar dugu, langile euskaldunak behar ditugu, mediku, dendari, abokatu, administrari...  euskaldunak".

Behatokiak otsailean jaso zuen egoera honen berri eta berehala hasi ziren lanean, informazio bila, D eredua herrian bertan ez eskaintzearen zergatien bila... "eta ohartu gara ez dagoela inolako arrazoirik lehen aldiz eskolan hasten diren Haur Hezkuntzako lehen mailako haur horiek D ereduan has daitezen" adierazi du Petriatik. Ondorioz, beren eskaera oso zehatza eta eskuragarria da: Murgian bertan D ereduan ikasteko matrikulatzen diren Haur Hezkuntzako lehen mailako ikasle horiei eskubidea bermatzea, alegia, ikasle horiek irailean Murgian bertan D ereduan ikasten hastea.

"Hori lortzeko jada hitzordua eskatu diegu Hezkuntza saileko arduradunei, Arartekoari zein Elebideko ordezkariei. Beren erantzunaren arabera ez dugu baztertzen Legebiltzarrera ere jotzeko aukera" gaineratu du Behatokiko zuzendariak.

Aipatutako bilera horiek egin ahala eta eskuratzen dituzten erantzunen arabera berriz ere hedabideen aurrean agertuko direla adieraziz amaitu dute agerraldia.
]]> <![CDATA[Ezin dituztela seme-alabak D ereduan matrikulatu salatu dute Murgiako gurasoek]]>

Murgiako hainbat gurasok jakinarazi dute bere seme-alabak ezin dituztela D ereduan matrikulatu. "Onartezina da, hiru hamarkadaren ondoren, Araban, norberaren herrian, D ereduan ikasteko eskubidea urratzea", salatu du Hizkuntza Eskubideen Behatokiak.

bideoa ikusi

Natxo Ruiz aitak esplikatu du gurasoen egoera, "ulergaitza" egiten zaiela azalduz. Agerraldia egin dute gaur eguerdian Gasteizen, salaketaren berri emateko.

"Gure semea euskalduna izatea nahi dugu, euskarak ateak irekiko dizkiola badakigulako, euskara jakinda lana eskuratzeko aukera gehiago izango dituelako", zehaztu du Ruizek.

Urte hasieran semearen aurrematrikula egitera joan ziren, Murgiako Virgen de Oro eskolara. Orduan jakin zuten ezingo zutela nahi zuten ereduan matrikulatu. "Zuzendariak azaldu zigunez, gure semeak D ereduan ikastea nahi badugu Izarra joan beharko du".

Urteak dira arazo hori dutela gurasoek Murgian; D ereduan ikasi nahi dutenek Izarrara joan behar dute, eta Murgiatik zazpi kilometrora dago herri hori. Murgiako eskolan B eredua eskaintzen dute, "soilik", Garbiñe Petriati Behatokiko zuzendariak azaldu duenez. "Ez dugu ulertzen", erantsi du Ruizek.

Datu zehatzik ez duten arren, gaur-gaurkoz 40 ume baino gehiago Izarrara doazela jakinarazi dute; beste hainbat Gasteizko ikastetxeetara joaten direla ere azaldu dute. 

Behatokiarengana jo zuten Murgiako gurasoek, laguntza eske. Behatokiak dokumental labur bat egin du, gurasoek bizi duten egoera aurkezteko.

Petriatik gogorarazi du euskara jakiteko berme bakarra D eredua dela, eta datorren ikasturterako eredu horri ezartzeko galdegin du. Halaber,

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, Arartekoarekin eta beste zeinbat eragileekin bilduko dela jakinarazi du, eta Eusko Legebiltzarrera jotzea ere aztertzen ari da Behatokia. 

Beste herri batzuetan ere  D ereduan matrikulatzeko zailtasunik baldin bada, Behatokiarekin harremanetan jartzeko eskatu du Petriatik.

]]> <![CDATA[Iruñean barrena fotografo, hizkuntza eskubideak aldarrikatzeko ]]> Iruñeko euskalgintzak Aldatuko dugu! ekimena jarri du abian eta herritarrei eskatu die hizkuntza eskubideak betetzen ez dituzten paisaia linguistikoaren elementuei argazkiak ateratzeko. Euskalgintzak Udalean kexa moduan tramitatuko ditu argazkiok.


Udaleko azken ordenantza 2012koa da eta ondokoa dio: “Iruñeko Udalaren eskumena den hizkuntza-paisaian euskarak eta gaztelaniak presentzia berbera izanen dute, eta, horrenbestez, edukia, tamaina eta kontrastea berberak izanen dira bi hizkuntzetan, plaken, seinaleen, kartelen eta hizkuntza-paisaiaren gainontzeko elementuen errotulazioan”. Alabaina, gauza bat da paperean jasotakoa eta bestea egunerokoan gertatzen dena.


Euskalgintzak eskatu die argazkiak ateratzeko batez ere kale seinaletika (kale izenak, norabideak, turismo plakak) eta Gayarre, auzoetako Civivox aretoak, Gazteriaren Etxea eta Labriti. Ordenantza betetzen dutela frogatzen duten argazkiak ere onartuko dira. Azken horiek Udala zoriontzeko baliatuko dira.

]]> <![CDATA[El euskera se impone al mal tiempo]]> El centro Bernart Etxepare celebra la fiesta de sortzen en la chantrea y rinde homenaje a un barrio volcado con la causa

 

La fiesta de la escuela pública en euskera, organizada por Sortzen, cumplió ayer la mayoría de edad en una jornada pasada por agua y con una programación bajo mínimos debido a los cambios de última hora motivados por las malas previsiones meteorológicas. Cientos de personas llenaron de alegría las calles de la Chantrea para llevar aires de cambio al barrio de la mano del centro Bernart Etxepare, encargado de tomar el testigo en la 18ª edición.

La actividad comenzó al punto de la mañana, cuando los primeros voluntarios empezaron a colocar caballetes, tablas y manteles en el patio cubierto de la escuela, que horas más tarde acogió una masificada comida popular con más de 900 comensales. Mucho antes, para abrir apetito y quitar el frío, las calles del barrio se convirtieron en una improvisada pista de atletismo, ya que a las 10.30 horas partió desde el colegio un cross popular, una curiosa adaptación de la tradicional Korrika. Los centros organizadores de las 17 ediciones precedentes participaron de una manera muy activa al poseer cada uno un punto del trayecto. De este modo, aunque comenzó un pequeño grupo, se fueron sumando más y más participantes en los distintos puntos de encuentro hasta formar una nutrida multitud que entró muy animada a las instalaciones de la UDC Txantrea KKE.

La alegría continuó dentro de las instalaciones deportivas, ya que el frontón acogió el acto central de la jornada, donde tuvieron lugar numerosas actuaciones y se rindió homenaje a todos aquellos que han colaborado con la fiesta. Un grupo de joaldunak encarriló la ceremonia, poco antes de que el grupo de danzas Kaskallueta subiera al escenario y deleitara a los allí presentes con un baile creado para acompañar a la melodía de la actual edición, con el lema Haizeberritu, auzo ta lan (Ventilar barrio y trabajo).

Bajo la atenta mirada de los gigantes de la Chantrea, los conductores del acto rindieron homenaje a todos los colectivos y centros educativos del barrio que colaboraron en la organización de la fiesta, que no pudo brillar en su plenitud a causa del mal tiempo. Por el escenario desfilaron representantes de la Peña Armonía Txantreana, Arzara, AEK, EHE, Kaskallueta, Zurgai, Biltoki, Auzotegi, Zanpantzar Taldea, Albokariak, gaiteros, la comparsa de gigantes, Ezkabako Neskak, UDC Txantrea KKE, Txantrea Mendi Taldea, colectivos y cuadrillas del barrio, Izartegi, Egunsenti y del instituto Eunate.

La comida en el patio y la grabación de un flash mob en las piscinas pusieron el broche final a una jornada que cumplió con las expectativas a pesar de no haber podido desarrollarse como estaba planeado. La ilusión y la unión ante la educación pública en euskera consiguieron plantar cara al mal tiempo y llevar aires de cambio al barrio de la mano del joven centro Bernart Etxepare, aunque por primera vez en 18 años no se celebrará la fiesta en la Taconera (prevista para hoy) por el tiempo y las dificultades económicas.

]]> <![CDATA[ Tafalla homenajea a las 'irakasles' de AEK en el Día del Euskera]]>

FUERON RECONOCIDAS POR SUS MáS DE 40 AÑOS PROMOVIENDO EL USO DE ESTA LENGUA

La copiosa lluvia obligó a suspender algunas actividades programadas y a cambiar de escenario otras

CARMELO ARMENDÁRIZ

TAFALLA. La persistente lluvia que cayó en Tafalla durante toda la noche anterior y en la mañana de ayer obligó a suspender algunas de las actividades programadas con motivo del Día del Euskera-Euskararen Eguna, como fue el caso de la kalejira y de la exhibición de los dantzaris txikis, y a cambiar de escenario otros de los actos. Lo que sí se celebró, ante una masiva presencia de público que llenaba el salón de plenos de la Casa Consistorial, fue el homenaje que se rindió a las irakasles de AEK, que llevan más de cuatro décadas promoviendo la enseñanza del euskera entre los adultos de Tafalla y de otras localidades de la comarca.

El día dedicado al euskera se celebró en Tafalla por octavo año consecutivo y estuvo organizado por la Comisión Municipal de Euskera del Consistorio tafallés, en colaboración con varios colectivos culturales de la ciudad. El acto más destacado de la jornada se desarrolló a partir de las 13.00 horas, con una declaración institucional por parte del Ayuntamiento de Tafalla, y el homenaje a un total de 62 irakasles de AEK. De estas al homenaje acudieron 39.

La primera en tomar la palabra fue la presidenta de la Comisión Municipal de Euskera, la edil de UPN Mª Asun Esparza, quien con una inicial salutación en euskera dio la bienvenida a todos los asistentes. En su intervención manifestó que "el euskera es una lengua de todos los navarros y navarras, y por ende, de todos los tafalleses y tafallesas. Constituye un valor cultural de enorme importancia, por lo que todos tenemos la responsabilidad de contribuir a su difusión y a su desarrollo". Tras destacar "el esfuerzo y dedicación" de quienes forman parte de la comisión y de todos aquellos que han colaborado para organizar una nueva edición de este día, Mª Asun Esparza dedicó palabras de elogio para las homenajeadas, "por haber enseñado el euskera en la Merindad".

En este acto también intervinieron el concejal de Bildu, Daniel Arregui, con unas palabras exclusivamente en euskera; y la representante de AEK, Alaitz González, quien también en euskera recordó a algunas de las personas que se iniciaron en el aprendizaje de la lengua vasca en nuestra ciudad y dio las gracias a todos por este homenaje. Mª Asun Esparza entregó a Ana García, en representación de todas las irakasles, un cuadro con el escudo de Tafalla y una dedicatoria, y después otros ediles presentes como Pablo Larrasoaña (UPN) y Cristina Arconada, Mª Jesús Alfaro, Pedro Leralta y Daniel Arregui, de Bildu, entregaron a cada una de las profesoras y algunos profesores de AEK un pañuelo rojo con el escudo de Tafalla. También se dieron varios regalos, consistentes en juegos y material didáctico a lo ganadores del concurso infantil de carteles alusivos a esta jornada.

Este acto estuvo amenizado por los cantos del Coro Baigorri, que bajo la dirección de Cristina Villar interpretaron tres piezas: Haurtxo Seaskan, Agurra (en este caso con el baile del aurresku a cargo del dantzari Ioar Labat) y Agure Zaharra.

La comida popular, en la que se reunieron más de un centenar de comensales, se trasladó del patio de La Kolasa a los bajos de la plaza del Mercado y la actuación del grupo Kulki, con su montaje Antzararen jolasa, también se trasladó al frontón cubierto de Escolapios. Por último, el concierto que los grupos Ufestuek y Bortitz tenían previsto ofrecer en la placeta de las Pulgas a partir de las 12 de la noche se celebró en el interior del Pub Gabalzeka.

MÁS DE CUATRO DÉCADAS Fue en 1969 cuando un grupo de jóvenes tafalleses comenzó a recibir las primeras clases de euskera en una casa de la calle San Juan, de la mano del seminarista tafallés Iñaki Lerga, y de esta inicial Gau-Eskola surgieron los primeros euskalduberris. En la década de los años 80 es cuando se coordinaron con grupos similares de otras localidades de la comarca y se agruparon a su vez dentro de AEK, la Coordinadora de Alfabetización y Euskaldunización de Adultos.

En estos momentos utilizan como locales unas salas en la Casa de Cultura que les fueron cedidas por el Ayuntamiento hace varios años. La plantilla la conforman seis irakasles y unos 120 alumnos y alumnas que asisten a las clases en Tafalla y en poblaciones vecinas como Artajona y Larraga.

]]> <![CDATA[Deserriko minak eta pozak kantatu ditu Eñaut Elorrietak Lizarran]]> Deserriko kantak’ aletu ditu banan banan Eñaut Elorrietak Lizarran eskainitako kontzertuan. Disko berriaren aurkezpen biraren lehen kontzertua izan da, lehen zuzeneko emanaldia, Berriaren 10. urteurreneko ospakizun biraren. Kontzertu berezi bat, Eñaut Elorrietak berak aitortu zuenez, aurkezpen biraren lehena izategatik, Lizarran izateagatik eta Berriaren alde izateagatik.

 
Kontzertuaren enborra disko berriaren hamar kantuek osatu dute, baina beste zortzi kantu gehiagok aberastu dute emanaldia. Nun dago nire herria lehen kantuaren akordeetatik kontzertua itxi zuen Nire aitaren etxea kanturaino entzulegoa harrapatuta sentitu zen bidaia poetiko eta musikal eder batean. Deserriaren min eta pozen barrena. 
 
Diskoko kantuak distira handia badute, zuzenean indarrez betetzen dira. Musikariek badute zerikusi handia: Txus Aranburu teklatuetan, Igor Telletxea bateria eta xilofonoan eta Ruben Caballero gitarretan. Baina gakoa Eñaut Elorrietaren interpretazioa da. Kantuz kantu, bertsoz bertso, dena ematen duen kantatzeko era. 
 
Kontzertuak hiru zati izan ditu. Lehena, Eñaut Elorrietako sortutako mundu musikal berrian girotu eta barneratzeko modukoa, besteak beste, Joseba Sarrionandiaren letretan oinarritako Exiliue (Propostas para definiçao do exilio), Besamotzaren besoa edo Geografia kantuekin. Bigarrena, akustikoa, Gernika II edo Grandola Vila Morena kantuekin. Hirugarrena, intentsoagoa, Gaua, Mendigoixalearena edo Deserriko kontradantza kantuekin. Azkenik, entzuleek beste bat eskatu ondoren, Hemen Gaude eta Nire aitaren etxea kantuekin biribildu du Eñaut Elorrietak Lizarrako emanaldia.
 
Ekitaldiaren hasieran, Joanmari Larrarte Berria Taldeko buruak Berria hamar urte betetzea ahalbidetu duen herritarren konpromisoa eskertu du eta ziur agertu da gerora begira beste hamar edo hogei urte gehiago betetzeko konpromisoa izango dela. Halaber, Eñaut Elorrietaren diskoaren lehen emanaldia Berriaren eskutik egitea ohore bat dela nabarmendu du.
 
 
Bideoak: Eñaut Elorrietaren bideoak Elkar disketxearen kanalean
 
 
 
Anje Duhalde Tolosan 
 
Eñaut Elorrietaren disko berriaren aurkezpen kontzertuaz gain, beste bi ekitaldi izan dira asteburu honetan Berriaren 10. urteurreneko ospakizun biraren baitan. Batetik, Anje Duhaldek beste emanaldi bat eskaini du biraren barruan, oraingoan Tolosako Leidor aretoan. Jende ugari hurbildu da ekitaldira. Kantuaz gain, ekitaldi guztietan bezala, Lorea Agirre, Maialen Lujanbio eta Harkaitz Canoren gidoian oinarritutako 'Berria, opa eta topa' bideoa ere eskaini da. Joanmari Larrartek egin ditu urteurreneko ospakizunaren agur hitzak.
Bestalde, Metrokoadroka taldeak Beran taularatu du 'Zertarako hegoak' antzezlana. Guztira, Berriaren 10 urteurrenerako bereziki sortutako lan honen hamabi emanaldi eskainiko ditu taldeak.
]]> <![CDATA[Pello Sarasola: "La televisión en euskera es el reto generacional que nos queda pendiente"]]> Un año y medio después de su regreso a ETB y dos meses después de su llegada a la dirección, asume el reto de encontrar un modelo de programación competitivo y sostenible para su primer canal. "Si no sabemos hacerlo, tenemos que dar paso a la siguiente generación"

 Merche Peña

Bilbao. Pello Sarasola ya ha asumido que hay menos dinero para EITB. En lo que concierne a la televisión, sabe que hay que establecer prioridades y buscar formatos competitivos pero más baratos.

En 2013 el presupuesto público para EITB son 105 millones, y la publicidad cayendo. Usted dirá que hay que hacer más con menos, pero...

¡Y es lo que vamos a hacer!

¿Y cómo se logra ese milagro?

Aunque sean 24 millones menos, es mucho dinero. Si los ciudadanos nos lo dan nos tenemos que sentir privilegiados, no castigados. Hay dos formas de afrontarlo: una, tener claras las prioridades. Donde se acaben los recursos hay que parar, pero si las prioridades están bien definidas se notará menos. Y dos: en televisión se pueden trabajar muchísimos formatos. Tienes que apostar por aquellos que puedan ser producidos de forma competitiva, con calidad, con menos recursos; dejando fuera aquellos que sin los recursos suficientes no llegan al umbral mínimo de calidad.

La intención es potenciar al máximo ETB-1 con diez horas diarias de producción propia.

La televisión en euskera es un reto generacional para muchos de los que estamos en esta casa. Es el reto generacional que nos queda pendiente a los que empezamos a trabajar en esta televisión desde su fundación o al comienzo de los 90. De la misma forma que hemos conseguido definir un modelo de programación para ETB-2 que se ha demostrado competitivo y sostenible, eso mismo tenemos pendiente demostrarlo en ETB-1.

¿Han puesto un objetivo de audiencia a ETB-1 para esta legislatura?

No sé si para esta legislatura, pero sí hay un objetivo. Para estar en una situación sostenible y socialmente rentable, la televisión en euskera se tiene que situar en un escenario del 10% del tiempo que los euskaldunes dediquen a ver la tele. Ese tiene que ser el objetivo: 10% de share para la televisión en euskera, que no es solo ETB-1. También es ETB-3 y será en buena medida ETB-HD. Ahora mismo estamos aproximadamente en un 6%. Como herramienta principal de esa televisión en euskera, ETB-1 solo conseguirá sus objetivos cuando tenga una programación normal de una cadena generalista. Ya tiene una programación normalizada, competitiva, con muy buenos argumentos en prime time. Sin embargo, tenemos pendiente asentar una programación normal con contenidos nuevos cada día en las franjas de mediodía, sobremesa y tarde, que rodeen a los informativos que también tenemos.

Han estrenado 'Egun On Euskadi' e 'Irrikitown', pronto llega 'Bost Baietz' y el curso que viene 'Gaztelu' y un magazine vespertino. ¿No es un plan muy ambicioso?

Con menos recursos hay que hacer bastantes más horas de televisión en euskera. Ése es el reto.

¿De dónde se van a restar los recursos que sumará ETB-1?

El coste promedio por hora de televisión tiene que bajar de manera ostensible y se va a invertir proporcionalmente más en producción propia en detrimento de los derechos porque otra prioridad a la que estamos obligados es que la inversión sea lo más intensiva posible en generación de empleo. También aumentará el porcentaje del presupuesto que se invierte en ETB-1 frente a ETB-2. No hay otra forma. ¿Eso quiere decir que ETB-2 va a ser menos competitiva? Esperamos que no porque también va a redefinir un poquito sus contenidos.

¿En qué derechos se invertirá menos?

Cine y series internacionales y derechos deportivos, donde también se va a reducir la inversión de forma relevante.

¿Habrá menos tiempo de deporte?

No, se va a reducir la inversión en derechos deportivos que son caros, pero se mantendrá la presencia del deporte. Se seguirá viendo fútbol a través de los resúmenes de nuestros equipos, la pelota seguirá siendo protagonista, igual que el ciclismo, y los deportes no tan mayoritarios tendrán la misma presencia que hasta ahora o más. Lo único que se reduce es lo que vamos a pagar nosotros, con lo que podemos descartar que se vea la Champions.

Han anunciado su intención de introducir el euskera en ETB-2. ¿De qué manera?

La definición es una presencia natural del euskera en los medios en castellano, no pasar a hacer programas en euskera en ETB-2.

¿En qué cuota aspiran a estabilizar la audiencia de ETB-2? ¿Los dos dígitos son irrenunciables?

El objetivo es el 10% y ETB-2 tiene que estar a la misma altura que las cadenas más competitivas en Euskadi. Otra cosa es que Telecinco esté alejada de TVE, Antena 3 y ETB-2 -que están en un rango de audiencia similar-. El especial predicamento que tiene Telecinco en Euskadi es para mí un fenómeno paranormal. Soy sociólogo y vengo del mundo de la investigación de televisión y no me consigo explicar por qué la audimetría concede esa audiencia a Telecinco en Euskadi.

¿Estaría dispuesto a hacer en ETB-2 la programación de Telecinco?

No, nunca. Y no por una cuestión de deontología profesional porque me parece muy bien que Telecinco haga esos contenidos para ellos, el modelo Vasile es absolutamente competitivo y digno de estudio pero no es aplicable a todas las televisiones. Para ETB-2, tan importante como la audiencia es el prestigio social. El ciudadano que paga por su televisión no solo quiere verla, sino que sea un referente de prestigio. Telecinco no es un modelo hecho desde la recomendabilidad, sino desde el consumo.

Justo antes de su reincorporación, en septiembre de 2011, ETB-2 marcó su mínimo de audiencia, 7,4.

Desde luego, esa cifra no es eficaz para lograr sus objetivos. Su gran apuesta es la actualidad: información y programas de participación.

¿Y ETB-3? ¿Hay que redefinirla también?

No, está perfectamente definida. Una de las prioridades dentro de la televisión en euskera han de ser los contenidos para los más jóvenes y esta franja de edad solo consume cadenas temáticas orientadas exclusivamente para ellos. No consumen televisión generalista. Si no tenemos una marca específica para los euskaldunes más jóvenes, dejarán de ver televisión en euskera. Por eso hace falta ETB-3. Una programación infantil en ETB-1 ahora no sería eficaz.

Los informativos han recuperado el liderazgo. ¿Volverán a ser el motor de la programación?

Sí, siempre lo han sido. En los mejores momentos y en los peores. Cuanto más alto esté el informativo, más alta está la cadena y viceversa. Que el Teleberri haya recuperado el liderazgo es una de las mejores noticias de los últimos tiempos. Pero también en ETB-1 los informativos están siempre por encima de la media de la cadena.

Hay intranquilidad por un posible recorte de plantilla. ¿Sobra o no sobra gente en EITB?

No sobra nadie, otra cosa es cómo tenemos que trabajar para adecuarnos a los nuevos tiempos; pero sobrar, no sobra nadie. Ni dentro de ETB ni en el sector audiovisual. Otra cosa es que los recursos son los que son y si hay algo que esta casa debe evitar es gastar lo que no tiene. ETB es conocida como la única televisión pública de todo el Estado que nunca ha acumulado déficit. Tenemos que incrementar nuestra productividad, intentando generar más horas de televisión con las mismas personas dentro de la casa y además, como decía el otro día la directora general, con más flexibilidad. Los hechos son los que son y hasta ahora no se puede hablar de un recorte de recursos humanos dentro de ETB.

También las productoras temen una ralentización o paralización del sector. ¿Puede ser ETB el tractor de esta industria?

ETB es tractor del sector audiovisual privado vasco de forma necesaria. Otra cosa es la responsabilidad que tiene que autoexigirse ETB en la definición de ese sector, que tiene que tener su absoluta autonomía. ETB no tiene que aspirar a patrimonializar la actividad privada del sector audiovisual, pero desde su propia actuación como servicio público es absolutamente motor del tipo de géneros en que ese sector es fuerte. Indudablemente va a haber un cambio muy importante en el tipo de actividad porque los recursos económicos y la capacidad de gasto externo de ETB han bajado de forma relevante. ETB está pidiendo ahora mismo al sector audiovisual privado un tipo de producto distinto al que pedía hace unos años y en una cuantía menor.

¿Las productoras también tienen que hacer más con menos?

Ellas particularmente.

En la etapa anterior causó asombro la parálisis de Miramon. ¿Eso ha pasado a la historia?

Nuestra apuesta es más producción propia que nunca y eso va a ayudar a que dentro de la casa haya un incremento de la demanda de contenidos y también a que haya actividad en el sector independiente.

¿En ningún momento se ha barajado cerrar el centro de producción?

No estamos para nada pensando en ello, sino en cómo planificar su uso.

¿El verano traerá novedades?

Más en ETB-2 que en ETB-1, donde las novedades principales se producirán en otoño. La mayoría de los prime times de ETB-2 descansan en verano y tienen que ser sustituidos por otros espacios de producción propia. Algunos se han visto ya, como Perdiendo el norte, que se va a convertir en serie; y Ongi Etorri, y habrá otro par de novedades.

Y en otoño, ¿además del 'reality' y del magazine de ETB-1 se concretará una ficción en este canal?

La ficción es un género que debe estar presente dentro de la variedad de ETB-1 pero por desgracia es comparativamente caro y muy difícil de sostener en la actual tesitura porque si hacemos ficción tenemos que hacerla bien. A pesar de eso, además de Goenkale en los últimos tiempos hemos hecho algunos esfuerzos importantes como la recuperación de Bi eta Bat durante una temporada y DBH, con cuyos resultados estamos francamente satisfechos... pero no están contemplados nuevos proyectos a corto plazo.

las claves

pello sarasola

director de euskal telebista

"Se va a invertir más en producción propia en detrimento de derechos deportivos, de cine y de series internacionales"

"La ficción debe estar presente dentro de la variedad de ETB-1, pero por desgracia es comparativamente cara"

"ETB-3 hace falta. Si no hay una marca específica para los más jóvenes, dejarán de ver televisión en euskera"

El protagonista

· Edad y lugar de nacimiento. 48 años. Hernani.

· Trayectoria. Entró en EITB en 1989 como técnico de Investigación y Audiencias. Fue director de Programación desde 1995 y en 1999 fue nombrado director de Programación y Programas. Ha sido director de Antena de Antena 3 desde mayo de 2005 hasta septiembre de 2011, cuando regresó a ETB como director de Contenidos. Desde marzo de 2013 es el director de la televisión pública vasca.

CUESTIONARIO

· ¿Qué formatos le gustan como espectador? Deportes, cine, debates y series americanas.

· ¿Alguna de esas series le ha quitado horas de sueño? He sido fanático seguidor de '24' y del gran Jack Bauer. Y de Jack Malone en 'Sin rastro'.

· ¿Ha visto 'The Newsroom?' Sí, una gran serie.

· ¿Le gusta especialmente alguna película o serie sobre el mundillo de la televisión? No suelen ser buenas ni funcionan bien. Hay ámbitos profesionales en los que la ficción encaja mal. Pasa con la televisión y también con los bomberos.

]]> <![CDATA[Pese a todo, euskera aurrera]]> La nueva escuela pública vasca cumple 18 años en una fiesta que por primera vez se celebra en la Chantrea.

No te pierdas nuestro suplemento especial en PRESST

Cientos de personas, a pesar de las malas condiciones climatológicas, han participado hoy en la fiesta celebrada en el barrio de la Txantrea por Sortzen a favor de la escuela pública vasca.

PAMPLONA. Sortzen decidió esta semana mantener la convocatoria de hoy pero suspender la fiesta que iba a celebrar mañana en la Taconera a causa del mal tiempo previsto para el domingo y a la dificultad para cumplir las exigencias impuestas por la nueva legislación para la celebración de este tipo de eventos.

A las diez de la mañana, ha informado Sortzen en un comunicado, la lluvia ha cesado y ha permitido realizar un cross que ha partido desde el centro Bernart Etxepare y al que se han ido sumando por las calles de la Txantrea colegios que han organizado la fiesta en los últimos años, así como colectivos del barrio.

Los participantes en el cross han llegado media hora antes de lo previsto al frontón de las piscinas, donde se han repartido pinchos para almorzar y han actuado los joaldunak de la Txantrea.

En nombre del centro Bernart Etxepare la profesora Cristina Andrés ha tomado la palabra para resaltar la importancia de la educación de calidad y denunciar los recortes, tras lo cual ha subrayado el impulso que ha supuesto la organización de la fiesta para la comunidad educativa.

Posteriormente, en nombre de Sortzen, Gari Torregrosa ha explicado el debate que está llevando a cabo la asociación y, para finalizar, han subido al escenario representantes de colectivos y organizaciones que han tomado parte en la preparación de la fiesta, a los que se ha bailado un 'aurresku' de agradecimiento.

Una vez finalizado el acto, la charanga y los gigantes de la Txantrea han guiado a los asistentes hasta Bernart Etxepare, donde se ha llevado a cabo una comida popular en la que han participado mil personas.

 

]]> <![CDATA[Nafarroako euskal mintzoen egungo mugak (eta IV): azken hitza]]> Azken bi hilabeteetan zehar egindako bidea amaitzeko, halako laburbildumatxoa eskaini nahi dut ondorengo sarreran. Baina horren aurretik beste puntu bat aztertu nahi dut laburki, orain arte esandakoaren osagarri: gaur egungo Nafarroako euskal mintzoen eremu barnean ba al da berezko hizkera galdu duen ‘uharterik’?

Erantzuna baiezkoa dela ematen du, azaltzera noan kasuan behintzat.

Mediterraniar isurialdeari dagokionez, euskal mintzoen eremuan daude gaur egun oso-osorik  Larraun, Basaburua eta Imotz haranak; azken hau, ikusi den bezala, larri-larri. Baina mugako ez izateagatik orain arte aipatu gabe utzitako Basaburuan ere, bertako euskararen ezagutzari dagokionez, alde handia dago herri batzuetatik besteetara. Arraratsen, Berueten edo Igoan ohikoa da oraindik Basaburuko mintzoa (gazteek-eta euren artean hori edo batua edo bien nahastea erabiltzen duten, hori besterik da); hegoalderago dauden herrietan, aldiz, hasia zen dagoeneko 1970erako gaztelania euskara ordezkatzen -han emeki, hor nabariago- eta dexente apaldu da euskalkiaren indarra azken hamarkadetan. Euskararen ezagutza bera dela-eta joera aldatze bidean dagoela ematen duen arren, etorkizunera begira herrixka batzuetan haraneko hizkerarenak egin duela esan daiteke, askotan aipatu dudan belaunaldien arteko amildegian behera joanik. Leku horietan hainbat gaztek, edo askok, euskarari eutsiko diote, baina Beutan edo Igoan oraindik Basaburuko euskara entzun daitekeenean galdua izango dute agian beste herri batzuek.

Nik dakidala, Basaburuko mintzoaren osasuna kaxkarra da Udabe, Beramendi eta Jauntsaratsen behintzat, eta galdutzat jo daiteke Ihabenen.

Udabe eta Beramendi

Udabe eta Beramendi, elkarri begira.

UDABE da Urritzan gora joanda Imoztik Ultzamarako bidean bidaiariak topatuko duen Basaburuko lehen herrixka, A-15etik gertu samar dagoena. Beramendirekin bat eginda dago ia, eta antzinako eliz-artxiboetan ere gune bakarra osatzen zuten, nahiz eta bi herri ezberdintzat jo daitezkeen. Udaben 1950 inguruan hasi zen gaztelania euskara ordezkatzen; horrexegatik 60 urtetik gorakoen ezpainetan entzun daiteke haraneko mintzoa. Juanito Bildarraz eta Pedro Iribarren udabetarrek Basaburuko euskara ezagutzen dute; aski edadetuak dira biak. Bildarrazen semeak ere euskaldunak dira. Udabeko Elías Muñoz adiskideak eman dizkit xehetasun hauek.

BERAMENDIn ere gero eta nekezagoa da bertako euskaraz arituko denik topatzea. Dorai aita-semeak euskaldunak dira, nahiz eta aitak dakien garbien jaioterriko hizkera. Bada Bautista izeneko 80 bat urteko beste euskaldun zahar bat ere, duela urtebete-edo herrian ezagutu nuena. Zoritxarrez, ez dakit bere abizenik. Ez dut beste euskaldun zaharrik ezagutzen. Egongo da beharbada; ez asko, nolanahi ere.

JAUNTSARATSen, aurrekoetan bezala, pattalduta dago euskalkia. Oso ezkor agertu zuen egoera 1970ean Txepetxek: 50 urtetik gorakoak baino ez omen ziren euskaldun.  Iritzia ezkorregia izan zen beharbada (ez daukat Jauntsarasko egungo euskaldun zaharren zerrendarik) baina Basaburuko euskara nabarmen doa atzeraka herrian. Euskaraz aise mintzatzen den 75 bat urteko andere jauntsarastar batekin aritu naiz udaberri honetan bertan; alabak, ordea,  ez zigun tutik ere ulertu.

ERBITI eta OROKIETAn ere  atzeraka zihoan euskara 1970erako (ez Jauntsaratsen bezain nabarmen, nolanahi ere) eta egoera ez da oso ona izango, baina ez dut herri horiei buruzko xehetasunik.

IHABEN utzi dut azkenerako, Amaia Apalauzaren tesi argitaratu berriaren arabera, bertako hizkera guztiz galdutzat jo daitekeelako herrixka honetan. Ez da atzo goizekoa Ihabenek Basaburuko beste herrien aldean hartutako garrantzia, oso aspalditik eskualde osoko administraziogune bihurtzearen ondorio-edo izan zena: Apalauzak berak tesian aipatutako Celedonio Leyun  diputatu ihabendarrak azpiegitura asko erakarri zituen herrira XX. mende hasieran. Hori baino lehenago, bestalde, XIX. mendean, Nafarroa iparralde osoko notari gunerik handienetako bat zen Ihaben, Leitza edo Donezteberen parekoa, Irurtzunen, artean, notaritzarik egon ere ez zegoelarik; denboran atzerago, Uriz y Lasaga apezpikuak 1820ko gotzain-bisita egin zuenean ere, esaterako, Ihaben izan zuen egoitza inguruko herrietako haurrak konfirmatzeko. Aspaldikoa izan zen beraz Ihabenen erdalduntzea (hurbilekoek Madrid Txiki deitzerainokoa) eta aspaldikoa euskararen transmisioaren etetea.

Gaur egun, Amaia Apalauzari jarraituz beti ere, ezin da Ihabengo euskararen baleko lekukorik topatu. Ihaben, beraz, halako uharte baten gisa adierazi beharko genuke, oraindik gutxiago ala gehiago arbasoen hizkerari eutsi dioten herrien artean. Ez dakit kasu bakarra den.

Laburbilduz

Azken xehetasun hau emanda, eta orain arte esandakoak elkarri loturik, hau da nire ustez 2013an Nafarroako euskal mintzoen hego-muga markatuko lukeen lerroaren itxura:

Nafarroako euskararen hego-muga 2013an

Hau ikusirik, eta laburbilduma moduan, hainbat ideia:

1. Nafarroako euskal mintzoen hego-mugak, 2013an, honako herri hauek bilduko lituzke: Abaurregaina, Hiriberri, Orbaizta, Aria, Garralda, Luzaide, Ureta (Mezkiritz), Lintzoain, Zilbeti, Leranotz, Usitxi, Iragi, Leazkue, Etulain, Latasa (Odieta), Gelbentzu, Eltso, Iraizotz, Autza, Gerendiain, Arostegi, Ziganda, Beuntza, Muskitz, Zarrantz, Urritzola, Irañeta, Uharte-Arakil, Dorrao, Lizarraga, Etxarri, Bakaiku, Iturmendi, Urdiain.

2. Aurrekoez gain, muga horren kanpotik euskaldun pasiboren bat izan dezaketen herri gutxi batzuk badaude, pertsona horiek euskal hiztun osotzat ezin har daitezkeelarik. Bada Ezkarotzen, Artzibarko Hiriberrin, Odietako Erripan, Arakilgo Etxeberrin edota Altsasun jaiotakorik multzo horretan sar daitekeenik. Baina herri hauek guztiak lekuan lekuko euskararen mugatik kanpo ezarri behar direla uste dut.

Beorburu

Txulapaingo Beorburu. Duela 30 urte bazen oraindik bertako euskaldun zaharrik.

3. Euskalkia gainbehera zetorren herri eta haran askotako euskararenak egin du Nafarroan azken hiru hamarkadetan: Erronkariko azken hiztunek, Zaraitzukoek, Aezkoako hainbat herritakoek, Artzibar iparraldekoek, Auritz eta Orreagakoek, Erroibar haran gehienekoek, Esteribar erdialde eta iparralde zabalekoek,  Olaibarko azkenekoek, Odieta haranean zeharreko gehienek, Anueko hainbat tokitakoek, Ultzamako Larraintzar, Lizaso edota Zenozkoek, Ezkabarte eta Txulapainen gelditzen ziren guztiek, Atezko bizigune askotakoek, Basaburuko Ihabengo euskara garbia zekitenek, Gulia inguruko hondar hiztunek, Arakilen zeharrekoek, Altsasu, Olazti eta are Ziordiakoek… hauek guztiek osatzen dute 1980az honatako Nafarroako euskalki-galera zabala, zorionez eta nahi baino apalago bada ere desagertu aitzin bildu eta ezagutu ahal izan dena, historian zeharreko beste hainbat ez bezala.

4. Lehen puntuan izendatutako muga-herri gehienetan galtzear dago bertako euskara, adineko gutxi batzuen (non eta ez bakar baten!) gogoan baino ez dirauelako. Iturmendin, Urritzolan, Erason, Zigandan, Gorrontz-Olanon, Eltson, Odietako nahiz Imozko Latasan, Gelbentzun, Etulainen, Leazkuen, Olaguen, Leranotzen, Lintzoainen edota Mezkirizko Uretan, besteak beste, ez da egongo urte batzuk barru herri hizkeraren berri emateko moduko lekukorik.

5. Euskararen azken mugaz aritu naiz sarrera hauetan. Zein da ordea Nafarroako mintzoen bizitasun eremuaren muga? Beste bilaketa lan bat eskatuko luke horrek, baina bistakoa da hainbat puntutan franko atzerago dagoela. Nafarroako Pirinio osoa muga horretatik kanpo da, Luzaide eta Iragi izan ezik, agian. Ultzama eta Basaburuko herri zenbaitetan ere euskalkia sendoago dabil (Autzan, Eltzaburun, Berueten, Igoan, Arraratsen) eta Imozkoren batean ere bai, ausaz (Etxaleku, Goldaratz). Haran horietako herri askotan, dena den,  gero eta nabarmenagoa da adinekoen eta gazteen mintzamoldeen arteko aldea. Larraun ere bertako mintzoaren bizitasun eremuan sar liteke oro har, Sakana-Burunda inguruko herri gutxi batzuekin batera. Nolanahi ere, Nafarroako berezko euskararen etorkizuna iluna da Kantauri isurialdeari ez dagozkion herri eta eskualde gehienetan.

Asko eskertuko nuke sarrera hauetan gaizki esandakoak bertatik bertara ezagutzen dituztenek beren oharrekin hemen egindako ahalegina hobetzen laguntzea!

Finalizo aquí las entradas en las que he repasado los límites meridionales actuales de las hablas vascas en Navarra haciendo un resumen general de los mismos y planteando el caso de una localidad (Ihaben, Basaburua Mayor) que estando dentro de ellos no cuenta ya, sin embargo, con hablantes capacitados para dar testimonio del euskera propio del lugar. El retroceso de las variedades dialectales de la lengua vasca en el antiguo reino, documentado desde siglos atrás, no se ha detenido aún y amenaza a gran parte de las zonas de la vertiente mediterránea, muchas de las cuales perderán inexorablemente durante las próximas décadas el euskera en el que han vivido y respirado durante largos siglos.

]]> <![CDATA[Korsikeraren koofizialtasuna onartu ondoren "Deliberoa praktikan jarriko ote den da galdera": Eneritz Zabaleta]]> Korsikako lurralde Asanblean frantsesa eta korsikeraren koofizializazioa onartua izan zen ostiral gauean gehiengo zabalarekin. 36 bozka izan ziren alde, 11 abstentzio eta 4 parlamentari ez ziren bozkara agertu. Alde bozkatuko zuten alderdi independentista eta autonomistetako kideek, eskuineko parlamentari batek eta ezkerreko gehiengoa, sozialistak barne. Ezker errepublikarrak eta eskuineko parlamentariek ez zuten bozkatu. Eneritz Zabaleta unibertsitateko ikerlariak korsikar hizkuntzaren koofizialtasunak legalki izan ditzakeen ondorioak edo ondorio ezak azaldu ditu, baita Euskal Herrira ekarriz euskararekiko izaten ahal dituen eraginak ere azaldu ditu.

- Korsikako Asanblean onartu duten korsikarraren koofizializaioak ze ondorio praktiko izan ditzake beraien hizkuntzaren erabilpenean? Eta estatusean?
Hizkuntzaren erabilpenean eragina izateko, politika publikoak dira tresna eraginkorrak. Delibero batek, hots, estatutu juridiko batek, politika publiko horri eraginkorra izateko beharrezko dituen tresnak eskaintzea du helburu.
Kasu honetan, Kortsikako Asanbladak onartu duen deliberoak helburu hori betetzen du. Hainbat betebehar finkatzen dizkie botere publikoei (kortsikeraren irakaskuntza orokortua izatea, bere erabilera hainbat esparrutan hedatzea...), eta kortsikar hiztunei hainbat eskubide onartzen dizkie (zerbitzu publikoetan kortsikera erabiltzeko eskubidea adibidez). Alde horretatik, EAE-n euskararen erabilera normalizatzeko 1982ko legearekin antzekotasun handiak ditu.
Praktikoki zein ondorio izanen dituen? Deliberoaren edukiak baino, legearen aplikazioak baldintzatuko du hori. Deliberoa praktikan jarriko ote den da galdera, eta ikuspegi juridikotik zalantza anitz izan ditzazkegu deliberoaren aplikazioari buruz.

- Konstituzioaren 2. artikuluak ez al dizkie mugak ezartzen? Edo beraien Lurralde Elkargoak dituen eskuarmenek posible egiten al dute?
Zuzenbidean, arau juridiko desberdinen artean dagoen hierarkia oinarrizko printzipioa da. Arau guztiek ez dute pisu bera, eta eskelaren behean dauden arauek gorago daudenekin bat egin behar dute. Kortsikak hartzen dituen deliberoak, maila lokalekoak izanik, eskalaren behe-behean daude. Beraz, delibero honek legeak eta, eskalaren gainean dagoen Konstituzioak diona errespetatu behar du.
Zentzu horretan, gaur egun Frantziako marko juridikoa dagoen bezala egonik, argi eta garbi da deliberoak ez dituela ez 1994ko "Toubon" lege famatua ezta Konstituzioaren 2. eta 1. artikuluak errespetatzen.
Deliberoaren bi zutabeak, Frantziako marko juridikoaren aurkakoak dira. Kortsikar hiztunei eskubideak onartuz, Konstituzioaren lehen artikuluaren aurka doa deliberoa. Hainbat eremutan, kortsikeraren erabilera orokortuz, berriz, "Toubon" legearen eta Konstituzioaren 2. artikuluaren aurka doa.

- Delibero horri muga juridikoak ezartzen ahal dizkio Estatuak?
Frantzia Estatu "unitarioa" deitzen dena da. Ondorioz, lege iturri bakarra onartzen du. Legeak, hots, erabakiak, Pariseko Parlamentuak hartzen ditu. Legeak diona gisa berberean aplikatu behar da Estatuaren parte guztietan, eta hiritar guztiei gisa berberean aplikatu behar zaie, salbuespenik gabe. Horregatik, Kortsikako Asanblea bezalako organo lokalek bozkatzen dituzten arauak delibero deitzen dira. Ez dute legearen pisurik, eta legea errespetatu behar dute. ?Organo lokalek hartzen dituzten deliberoek legea eta Konstituzioa betetzen dutela kontrolatzeko ardura Prefetarena da. Prefetak delibero guztiak kontrolatzen ditu, eta uste duelarik delibero batek ez duela legea betetzen, auzitara eman dezake. Hori gertatzean, epaileak delibero hori ezeztatzeko boterea dauka.

- Delibero horrek Hollanderen gobernuak beste hizkuntzak ere onartzeko oinarri bat ekar al dezake?
Ikuspegi juridiko hutsera mugatuz, argi eta garbi da Kortsikako deliberoa Frantziaren marko legal eta konstituzionalaren aurka doala, zuzen-zuzenean gainera. Analisia eremu politikora eramanez, Kortsikako Asanbleak mezu ozen bat helarazten dio Parisi delibero honekin.
Delibero hori bozkatuz, adierazten du gaur egun hizkuntzen inguruko legediarekin ez datorrela bat. Kortsikeraren alde egiteko, bere hautuak argi azaltzen dizkio: hiritarrei hizkuntza eskubideak onartu eta pertsona publikoei betebeharrak sortu, batetik. Kortsikeraren erabilera bizitza publikoaren hainbat eremutara zabaldu, bestetik.
Mezu horren oinarrian, Pariserekin negoziazio bat hasi beharko da, delibero hori aplikatua izatea nahi bada. Gauzak gaurko egoeran geldituz, Parisek deliberoa ezeztatzeko urratsak emanen ditu. Deliberoak aitzina egiteko, Frantziak bere marko legal eta konstituzionala aldatu beharko du, batik bat Konstituzioaren 1. eta 2. artikuluak. Parisetik datozen oihartzunak ez doaz zentzu horretara, ordea. ?Beste aukera bat da Kortsikari bakarrik artikulu konstituzional horiek ez aplikatzeko gaitasuna onartzea. Esperimentazio printzipioa deitzen zaio aukera horri. Hala ere, horretarako lege bat bozkatu beharko luke Pariseko Parlamentuak, horretarako gehiengoa atzemanez. Horrela gertatuta ere, esperimentazioak denboran mugatua izan beharko luke. Eta, azkenik, ez da batere errana Konstituzio kontseiluak, legeek Konstituzioa errespetatzen dutela kontrolatzen duen epaileak, esperimentazio lege hori ezeztatuko ez lukenik. Izan ere, esperimentazio ahal horrek muga batzuk ditu, eta Konstituzioaren oinarrizko printzipioak ezin ditu zalantzan ezarri. Alta, kasu horretan 2. eta, batez ere, 1. artikulua oinarrizko artikulu horietatik bat da.
Horrenbestez, deliberoa bete-betean aplikatzeko aukera bakarra Konstituzioa aldatzea da.

- Euskal Herrira ekarrita, koofizialtasun horrek bide bat ireki al dezake euskararentzat eta beste eskualde hizkuntzentzat?
Politikoki Pariseren eta Kortsikaren artean eztabaidak zein forma hartuko duen ikusi beharko da. Bertan aztertuko diren aukerek eragina izan dezakete euskararen egoera juridikoan, inspirazio iturri izanik. Negoziaketaren baitan dago dena, beraz. Negoziaketa guztietan bezala, indar harremanek garrantzia berezia dute. Euskal Herritik, Kortsikatik igorritako antzeko mezu bat helaraziz gero (euskararen aldeko estatutu baten beharra, erabilera orokortzea helburu duena, eta eskubide-betebehar bikotean oinarritzen dena), indar gehiago izanen zuen Konstituzioaren aldaketaren aldeko aldarriak. Horretarako, baina, Euskal Herritik delibero bat bozkatzeko biderik ez da. Lapurdik, Baxe Nabarrek eta Xiberoak ez dute lurralde elkargo berezirik, beraz deliberorik bozkatzeko gaiatsunik. Paueko parlamentuak gisa horretako delibero bat bozkatu ahal luke? Herri elkargo desberdinek antzeko deliberorik bozkatu ote lukete? Gaur egun desmartxarik ez da ageri zentzu horretan.

]]> <![CDATA[Cientos de personas participan en la fiesta de Sortzen en la Chantrea]]> Cientos de personas, a pesar de las malas condiciones climatológicas, participaron este sábado en la fiesta celebrada en el barrio de la Chantrea por Sortzen a favor de la escuela pública en euskera.

Sortzen decidió esta semana mantener la convocatoria de este sábado pero suspender la fiesta que iba a celebrar mañana en la Taconera a causa del mal tiempo previsto para el domingo y a la dificultad para cumplir las exigencias impuestas por la nueva legislación para la celebración de este tipo de eventos.

A las diez de la mañana, informó Sortzen en un comunicado, la lluvia ha cesado y ha permitido realizar un cross que ha partido desde el centro Bernart Etxepare y al que se han ido sumando por las calles de la Txantrea colegios que han organizado la fiesta en los últimos años, así como colectivos del barrio.

Los participantes en el cross han llegado media hora antes de lo previsto al frontón de las piscinas, donde se han repartido pinchos para almorzar y han actuado los joaldunak de la Txantrea.

En nombre del centro Bernart Etxepare la profesora Cristina Andrés tomó la palabra para resaltar la importancia de la educación de calidad y denunciar los recortes, tras lo cual subrayó el impulso que ha supuesto la organización de la fiesta para la comunidad educativa.

Posteriormente, en nombre de Sortzen, Gari Torregrosa explicó el debate que está llevando a cabo la asociación y, para finalizar, subieron al escenario representantes de colectivos y organizaciones que han tomado parte en la preparación de la fiesta, a los que se ha bailado un 'aurresku' de agradecimiento.

Una vez finalizado el acto, la charanga y los gigantes de la Chantrea guiaron a los asistentes hasta Bernart Etxepare, donde se ha llevado a cabo una comida popular en la que han participado mil personas.

]]> <![CDATA[Euskaldunen jatorria ardatz]]> Jauzarrea euskal kulturaren azterketa eta zabalkunderako funtsak atzo egin zuen II. Atlantiar biltzarra, Irunen (Gipuzkoa). Giza arrastoa Europako Ertz Atlantikoan: ehiztari-biltzaileen garaitik gizarte ekoizleen garaira izenburupean, iazko biltzarrari segida eman zioten nazioarteko hainbat adituk; besteak beste, matematika, neurobiologia, linguistika, historia, genetika eta antropologiaren alorrekoak. Atlantiar biltzarren helburua Euskal Herriaren eta euskaldunen jatorria ikertzea da.

Biltzarra baliagarria da, beste gauza batzuen artean, adituek elkar ezagutu eta ikerketetarako elkarlanerako harremanak sustatzeko. Readingeko Unibertsitateko (Erresuma Batua) Mark Pagel biologo ebolutiboak, adibidez, Biltzarra baino astebete lehenago aldatu zuen hitzaldiaren gaia —kognizio modernorako trantsizioaz hitz egin behar zuen—. Arrazoia, Stephen Oppenheimer antropologo eta doktorearen (Oxfordeko Unibertsitatea, Ingalaterra) azterketa genetikoekin bat egiten duela Pagelen ikerketak. Hitzen iraunkortasuna aztertuz denboran noraino atzera egin daitekeen aztertu du Pagelek. Haren ustez, garapen motela izan duten hitzek aukera ematen dute hitz horien eta, beraz, hizkuntzen jatorria determinatzeko, baita euskararena ere. Alde horretatik, milaka urtean gutxi aldatutako hitzak hartu ditu erreferentzia moduan. Pagelek argitu du denboran aldaketa gutxien izan duten edo gehien iraun duten hitzak erabiltzen ditugula gehien —«hitz ultrakontserbadore» gisa definitu zituen—: preposizioak, izenondoak, izenak, aditzak eta zenbakiak, batez ere.

Entzuleak bi adibideren bidez jarri zituen testuinguruan: txori eta bi hitzak, hain zuzen. Bi hitza, euskaraz izan ezik, nahiko antzekoa da Europakoen artean: dos, two, deux, do, duo... «Jatorri bera dute, eta hizkuntza indoeuroparren hiztunek erabiliko zituzten». Horien aldean, baina, euskarazko bi hitzak ez du antzekotasunik. Txori hitzaren kasuan, berriz, termino oso desberdinak aurkitu dituzte —pajaro, bird, oiseau, fugl, vogel...—. «Ez dira bi hitza bezain errazak ahoskatzeko, eta hori izan daiteke termino horiek urte kopuru baten ostean aldatzeko arrazoi nahikoa», azaldu du Pagelek.

Hitzen iraunkortasuna

Terminoak ordezkatzeko joera hori, momentu jakin batera arte erabili eta gero albo batean uzteko joera hori, beste hizkuntzetan ere gertatzen ote zen aztertu zuten. Erantzuna baiezkoa izan zen. Hitz «zail edo deserosoek» 1.500 urte inguru iraun dezakete, baina, horren ostean, ordezkatuak izango dira.

Eredu matematiko estatistiko bat garatu zuten Pagel eta haren lantaldeak, terminoak aztertuz, hizkuntzen zuhaitza edo irudi grafikoa sortzeko. Hala, hizkuntza berriak zein hizkuntzatatik eta noiz sortu ziren irudikatzea lortu dute. Eta, gainera, euskararen jatorria inork inoiz argitu ez badu ere, Pagelek atzo datu berri bat bota zuen: «Euskara ez da orain dela 15.000 urte bereizten hasi zen hizkuntzen superfamilia euroasiarraren taldekoa: zaharragoa izan behar du».

Pagel eta haren lantaldearen arabera, duela 15.000 urte hizkuntza bakarra hitz egiten zen Eurasian. Denborak aurrera egin ahala —milaka urteren tarteen ostean—, zazpi hizkuntza familia osatu ziren. Euskararen eta hizkuntza horien artean harremanak bilatzeko asmoz, 23 termino aztertu zituzten. Hitzen osaketari ez ezik, fonetikari ere erreparatu diote azterketak egiteko orduan.

Zazpi hizkuntza horietan, antzekotasunak han eta hemen zeuden; euskararekin alderatzean, berriz, ez zen halakorik gertatzen: «Batzuek jatorri bera izan dezakete, tu egin, ama eta halako terminoek, esaterako, baina salbuespenak dira». Pagelek adierazi duenez, inork ezin izan du argitu nondik datorren euskara, baina baieztatu du gaurko euskaldunek badutela lotura genetikoa duela 7.000 urteko gizakiekin: «Denboran atzerago ere jo genezake: duela 15.000 urte, Bizkaiko golkoan aterpe bat egon zen, eta gainontzeko taldeekin ez zuten inongo loturarik izan».

Duela 20.000 urte inguru, azken glaziazioa gertatu zen; klima gozatu, eta landaretza eta fauna berria sortu zen.

Bizkaiko golkoa izan zen izozterik izan ez zuen leku bakarrenetakoa, eta orduko Homo sapiens taldeen aterpe izan zen —Goi Paleolitoko Euskal Aterpea—. Geroago, duela 15.000 eta 11.000 urteen bitartean, Ertz Atlantikoa eta Europako beste inguru batzuk berriz jendeztatzen hasi ziren. Egungo Bretainia, Gales, Kornualles, Irlanda, Eskozia eta Ingalaterran ibili ziren —garai hartan, kontinenteari lotuta zeuden lurraldeok—. Oppenheimer doktorearen azterketa genetikoek erakusten dutenez, lurralde horietako biztanleen geneek jatorri euskalduna dute, %80tik gorako proportzioan.

Jauzarrearen arabera, beste bi biltzar egin nahi dituzte, eta kronologia jarraitu: iaz, duela 45.000 urtetatik 15.000rako tartea aztertu zuten, eta, aurten, 15.000tik orain dela 2.500 urte arte.]]>